Commentaar op FD-artikel: “Discussie over zelfstandigheid nog steeds onduidelijk?”

Een recente publicatie in het Financieele Dagblad (FD) heeft opnieuw olie op het vuur gegooid in het debat over zelfstandigheid en schijnzelfstandigheid. Het artikel, met de suggestieve kop “Discussie over wie wel of niet zelfstandige is, gaat nog steeds alle kanten op”, wordt bekritiseerd vanwege een gebrek aan diepgang en feitelijke onderbouwing. Vooral zelfstandigen en juridische experts wijzen op de verwarring die zulke publicaties kunnen veroorzaken.

Wat zegt het FD, en wat ontbreekt er?

Volgens het FD blijft de discussie onduidelijk vanwege een zogenoemd ‘grijs gebied’ waarin mensen alsnog de stap naar het zelfstandig ondernemerschap zouden zetten. Wat het artikel echter nalaat, is een duidelijke toelichting op wat dit grijze gebied inhoudt — en belangrijker nog: hoe wet- en regelgeving daar daadwerkelijk mee omgaat.

De suggestie dat het wetsvoorstel Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden (WVBAR) erop gericht zou zijn om dat grijze gebied “eens en altijd” op te ruimen, klopt niet. De WVBAR heeft juist als doel het grijze gebied te verkleinen, waarbij men erkent dat enige mate van interpretatie altijd blijft bestaan. Het voorstel introduceert heldere kaders, maar geen absoluut zwart-wit onderscheid.

Misverstanden over inbedding en het Uber-arrest

Het FD stelt verder dat sommige partijen zelfstandigheid beloven aan werkenden die “nog zo ingebed lijken” in een organisatie. Hoewel het waar is dat sommige bemiddelaars te optimistisch zijn over zelfstandigheid, zit het misverstand in de rol van ‘inbedding’. Inbedding is slechts één gezichtspunt binnen de holistische beoordeling van arbeidsrelaties. Het is nooit op zichzelf doorslaggevend.

Ook de verwijzing naar het zogenoemde Uber-arrest van de Hoge Raad roept vragen op. Het FD schrijft dat werkenden die zij-aan-zij hetzelfde werk doen, volgens de rechter zowel werknemer als ondernemer kunnen zijn — afhankelijk van hun gedrag in het economisch verkeer. Die interpretatie is te simplistisch. De Hoge Raad hanteert een holistische toets zonder rangorde tussen gezichtspunten. Gezichtspunt 9, extern ondernemerschap, kan het verschil maken – maar alleen in samenhang met andere omstandigheden.

De conclusie van het FD dat de Uber-uitspraak gevolgen heeft voor het WVBAR-wetsvoorstel, is eveneens te kort door de bocht. De WVBAR is nog altijd een wetsvoorstel; het is aan de wetgever om te bepalen hoe uitspraken van de Hoge Raad worden verwerkt. In dit geval is ervoor gekozen de uitspraak te volgen.

Verduidelijking in vijf regels

Voor zzp’ers en opdrachtgevers die duidelijkheid zoeken over het beoordelen van een arbeidsrelatie, zijn er vijf belangrijke uitgangspunten:

1. Eerst uitleggen, dan kwalificeren: Verzamel feiten over contract en uitvoering vóór je de relatie in een juridisch hokje probeert te plaatsen.
2. Kwalificatie is aan de hand van het recht: Partijen bepalen niet zelf of sprake is van een arbeidsovereenkomst of opdracht – dat volgt uit de feiten.
3. Alle omstandigheden tellen: Er is geen vaste volgorde of weging. De bekende Deliveroo-criteria zijn niet uitputtend.
4. Voorkom vertekening: Begin de beoordeling niet met ‘inbedding’ of ‘zij-aan-zij werken’. Kijk naar het hele plaatje.
5. Werk met een goedgekeurde modelovereenkomst en zorg voor een beheersingsmodel waarin contract en praktijk overeenstemmen.

Tot slot

Voor zelfstandigen en hun opdrachtgevers is helderheid essentieel. Publicaties zoals die van het FD kunnen bijdragen aan het debat, maar moeten dan wel gebaseerd zijn op juridische precisie. Anders dragen ze bij aan het probleem dat ze zeggen te beschrijven: onduidelijkheid.

De basis van dit artikel is o.a. de LinkedIn post van Joost Ladesteijn, Founding Partner | Lawyer bij Vertex Legal B.V.