De verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen komt opnieuw nadrukkelijk in beeld. Het kabinet werkt aan de Basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen (BAZ): een publieke basisverzekering die zelfstandigen moet beschermen tegen langdurig inkomensverlies bij ziekte.

Voor veel zzp’ers is het onderwerp beladen: een verplichting voelt als beperking van ondernemersvrijheid, terwijl anderen juist wijzen op het gebrek aan vangnet bij langdurige uitval. Eén punt is in elk geval duidelijk: een groot deel van de zelfstandigen is nu niet verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid, en de overheid wil dat veranderen.

In dit artikel zetten we op een rij wat er inmiddels vastligt, wat de BAZ in hoofdlijnen inhoudt, en welke onderdelen nog níet definitief zijn.

Veel zzp’ers zijn onverzekerd tegen arbeidsongeschiktheid

In de praktijk heeft een grote groep zelfstandigen geen arbeidsongeschiktheidsverzekering. Dat kan een bewuste keuze zijn (kosten, inschatting van risico’s), maar het betekent ook dat langdurige uitval kan leiden tot forse financiële problemen. Dit is één van de belangrijkste redenen waarom de overheid toewerkt naar een basisvoorziening voor alle zelfstandigen.

Wat is de BAZ precies?

De BAZ is bedoeld als een publieke basisverzekering voor arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen. In het wetsvoorstel gaat het om inkomstenbelasting-ondernemers, dus niet alleen “klassieke zzp’ers”, maar ook ondernemers met een eenmanszaak, vof of maatschap.

De hoofdlijnen zoals ze nu in de voorstellen en toelichtingen terugkomen:

• De BAZ is een eigen stelsel voor zelfstandigen, los van de WIA voor werknemers.
• Het UWV beoordeelt arbeidsongeschiktheid en keert uit.
• De Belastingdienst int de premie.
• De wachttijd voordat er een uitkering kan starten is 104 weken (2 jaar).
• De uitkering loopt door tot de AOW-leeftijd en is gemaximeerd rond het niveau van het wettelijk minimumloon(de regeling is dus nadrukkelijk “basis”).

Belangrijk: dit is een basisvangnet. Wie een hogere inkomenszekerheid wil, zal (ook straks) naar aanvullende private opties moeten kijken.

Premie: 5,4% van de winst, met een maximum rond €170 per maand

In het aangepaste wetsvoorstel is de premie verlaagd naar 5,4% van de winst uit onderneming. Er geldt een maximale premiegrondslag van 142,86% van het wettelijk minimumloon, waardoor de maximale premie (bij het toenmalige prijspeil) uitkomt op ongeveer €171 bruto per maand.

Dit bedrag kan door ontwikkelingen in minimumloon en premie-inschattingen later veranderen, maar de systematiek (percentage + maximum op basis van minimumloon) is wel een belangrijk ankerpunt.

Wanneer gaat de verplichte AOV in?

De BAZ gaat op zijn vroegst in 2030. Dat is ook logisch: het voorstel vraagt veel van de uitvoering (UWV-keuringen, premie-inning, processen rond opt-out en samenloop).

Tegelijk is er recente kritiek op uitvoerbaarheid. De Raad van State heeft in december 2025 stevig geoordeeld dat het wetsvoorstel in de huidige vorm “niet of nauwelijks uitvoerbaar” is en adviseert om eerst structurele knelpunten in het bestaande arbeidsongeschiktheidsstelsel aan te pakken. Dit kan invloed hebben op tempo en vorm van de uiteindelijke wet.

Kortom: de ambitie “richting 2030” staat, maar de route ernaartoe is politiek en praktisch nog niet uitonderhandeld.

Cruciaal punt: de peildatum en het overgangsrecht (nog niet definitief)

Voor veel zelfstandigen draait het om één vraag: val ik straks onder de verplichte BAZ of kan ik eruit blijven omdat ik al verzekerd ben?

Daarvoor is de peildatum cruciaal: het moment waarop wordt vastgesteld of je al een private AOV had en dus onder overgangsrecht (“eerbiedigende werking”) valt.

Wat we wél weten:

• Het ministerie heeft aangegeven dat de peildatum nog niet is vastgesteld.
• De peildatum hoeft niet gelijk te zijn aan het moment dat de wet wordt aangenomen of ingaat; die kan ook eerder liggen.

Wat we níet zeker weten:

• Dat de peildatum “zeker in 2026” valt. Dat wordt door adviseurs en marktpartijen wel verwacht, maar is nog geen officieel besluit.

Wanneer ben je vrijgesteld als je al een AOV hebt?

In de huidige plannen geldt: zelfstandigen die vóór de peildatum al een private AOV hebben, kunnen onder het overgangsrecht vallen. De eisen lijken relatief beperkt op één kernpunt na, namelijk de eindleeftijd:

• De bestaande verzekering moet blijven uitkeren tot minimaal 55 jaar (dus niet stoppen bij bijvoorbeeld 60 is niet per se het probleem; het gaat erom dat de verzekering in elk geval tot 55 doorloopt).
• Bij overgangsrecht spelen hoogte van het verzekerde bedrag en medische uitsluitingen in de basis geen doorslaggevende rol.

Let op: er circuleren in de praktijk verschillende lijstjes met voorwaarden. De harde lijn uit de berichtgeving en toelichtingen is in elk geval: voor overgangsrecht is de eindleeftijd van 55 jaar een belangrijk ijkpunt, terwijl bij “later instappen” (na peildatum) sneller gelijkwaardigheidseisen gaan gelden.

Na de peildatum: alleen vrijstelling bij een verzekering die minstens gelijkwaardig is

Wie pas na de peildatum een AOV afsluit, kan volgens de plannen alleen vrijstelling krijgen als die private verzekering minstens dezelfde voorwaarden biedt als de BAZ. Denk aan:

• uitkering pas na ongeveer twee jaar wachttijd,
• uitkering tot AOW-leeftijd,
• en geen constructies die de dekking in de praktijk flink beperken.

Dit is precies waarom adviseurs en sommige belangenbehartigers zeggen: wie “zelf regie” wil houden, moet vóór de peildatum keuzes maken. Maar: omdat de peildatum nog niet bekend is, blijft dat vooralsnog een strategische afweging, geen vast advies.

Broodfonds of schenkkring: telt niet als alternatief voor de BAZ

Een belangrijk detail voor veel zzp’ers: deelname aan een broodfonds of schenkkring geldt in de plannen niet als “al verzekerd” voor vrijstelling van de BAZ. Zulke collectieven kunnen wel helpen om een eigen wachttijd te overbruggen, maar vervangen de basisverzekering niet.

Kritiek op de BAZ: veel premie, lage uitkering en lange wachttijd

De belangrijkste inhoudelijke kritiekpunten die je nu terugziet:

• Wachttijd van twee jaar: je moet langdurig uitvallen voordat je überhaupt iets uit de basisverzekering krijgt.
• Uitkering op minimumniveau: voor veel zelfstandigen is dat onvoldoende om vaste lasten en levenstijl te dragen.
• Kosten-batengevoel: veel mensen verwachten jarenlang premie te betalen zonder ooit te incasseren.

Tegelijk is dit precies het karakter van een basisstelsel: solidariteit en minimumvangnet, niet volledige inkomenscontinuïteit.

Wat kun je als zzp’er nu doen?

Zonder vooruit te lopen op persoonlijke financiële keuzes kun je wél een paar praktische checks doen:

1. Breng je huidige vangnet in kaart
   Heb je een AOV, buffer, partnerinkomen of andere voorziening? Hoe lang kun je uitval opvangen?
2. Als je al een AOV hebt: controleer de eindleeftijd
   Kijk of je dekking in elk geval tot 55 jaar doorloopt, omdat dat een kernpunt is in het overgangsrecht zoals het nu is uitgewerkt.
3. Volg de peildatum en het wetgevingstraject actief
   De peildatum is nog niet vastgesteld. Zodra die bekend is, verandert de “ruimte om zelf te kiezen” mogelijk snel.
4. Houd rekening met uitvoeringsonzekerheid
   De Raad van State is kritisch over de uitvoerbaarheid. Dat kan leiden tot aanpassingen in vorm of tempo.

Conclusie

De verplichte AOV voor zelfstandigen (BAZ) komt dichterbij, met als vroegste invoering rond 2030. De kern van de regeling ligt al redelijk vast: publieke basisverzekering, twee jaar wachttijd, uitkering tot AOW op minimumniveau en premie rond 5,4% van de winst met een maximum rond €170 per maand (prijspeil destijds).

Wat nog níet vastligt — en voor veel zzp’ers juist het belangrijkst is — is de peildatum en de precieze invulling van overgangsrecht en vrijstellingen. Zodra daar meer duidelijkheid over komt, kan dat voor zelfstandigen het moment zijn om keuzes te heroverwegen.

Lees ook andere artikelen m.b.t. dit onderwerp op ZZP Nieuws:

Verdere achtergrond over de verplichte AOV (BAZ)

Verplichte AOV voor zzp’ers: max €171 p/m en 2 jaar wachttijd — geeft concrete detail over premie, wachttijd en de status van het wetsvoorstel bij de Raad van State.

Waarom zzp’ers zich in de praktijk moeten verzekeren

AOV: Waarom zzp’ers zich moeten verzekeren (en risico lopen zonder) — achtergrond over het grote aandeel niet-verzekerden en waarom dit maatschappelijk en persoonlijk risico’s met zich meebrengt.

Bronnen

• FD – “De verplichte verzekering voor zzp’ers komt eraan” (betaalmuur; tekst door gebruiker aangeleverd)
• Rijksoverheid (12 sept 2025) – Wetsvoorstel BAZ naar Raad van State (premie 5,4%, wachttijd 2 jaar)
• Raad van State – dossier Wet basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen (o.a. premiegrondslag 142,86% WML, max premie, wachttijd 104 weken)
• Raad van State (nieuwsbericht) – advies over basisverzekering voor zelfstandigen
• Rijksoverheid – pagina “Plannen voor verplichte basisverzekering arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen”
• ZZP Nederland – uitleg verplichte AOV/BAZ en overgangsrecht
• Verbond van Verzekeraars – Q&A over de BAZ (o.a. wachttijd, relatie met broodfondsen)

Intro

De overheid intensiveert de handhaving op schijnzelfstandigheid, maar de resultaten blijven beperkt. Terwijl slechts een kleine groep zzp’ers daadwerkelijk geraakt lijkt, groeit de onrust in brede kring — vooral in sectoren als zorg, ICT en toerisme.

Lichte daling aantal zzp’ers

Uit het rapport Een decennium zzp-dossier van ZiPconomy, ONL voor Ondernemers en HeadFirst Group blijkt dat het aantal zelfstandigen zonder personeel in Nederland in 2025 voor het eerst in jaren licht is gedaald, met ongeveer 4,2 %ten opzichte van vorig jaar.
De afname komt vooral uit de groep zelfstandigen die producten verkopen of diensten aan particulieren leveren. De zzp’ers die hun arbeid aan organisaties aanbieden — vaak onderwerp van discussie rond schijnzelfstandigheid — laten een minder sterke daling zien.

Onzekerheid groeit

Volgens onderzoek overweegt inmiddels één op de vijf zzp’ers te stoppen door de voortdurende onduidelijkheid over de Wet DBA, de aankomende Wet VBAR en de handhaving van schijnzelfstandigheid.
Vooral in de zorg en ICT merken zelfstandigen dat opdrachtgevers voorzichtiger worden. De angst om ‘fout’ te zitten zorgt ervoor dat contracten worden stopgezet of niet worden verlengd.

Daarnaast is inmiddels ongeveer een derde van alle zzp’ers 55 jaar of ouder. Dat maakt de groep kwetsbaarder voor beleidsveranderingen en economische schommelingen.

Handhaving met beperkt bereik

Hoewel de Belastingdienst en de Inspectie SZW hun controles hebben opgevoerd, blijft het zichtbare effect klein. De meeste gevallen die worden onderzocht, gaan over duidelijke schijnconstructies. De grote groep zelfstandigen die aantoonbaar ondernemersrisico loopt en meerdere opdrachtgevers heeft, blijft grotendeels buiten schot.

Tegelijkertijd speelt de afkoelende economie een rol: minder opdrachten, strengere voorwaarden en fiscale aanpassingen zorgen ervoor dat sommige zzp’ers vrijwillig afhaken.

Wat kun je als zzp’er doen?

• Beoordeel je positie: Werk je langdurig voor één opdrachtgever of ben je ingebed in een organisatie? Dan is extra alertheid nodig.
• Zorg voor meerdere opdrachtgevers: Dat versterkt je ondernemerschap en verkleint het risico op een schijnzelfstandigheidsoordeel.
• Leg afspraken goed vast: Heldere contracten en communicatie over verantwoordelijkheden helpen bij controles.
• Volg de ontwikkelingen: De wetgeving verandert snel. Blijf op de hoogte via betrouwbare bronnen en belangenorganisaties.

Conclusie

De aanpak van schijnzelfstandigheid heeft tot nu toe weinig zichtbaar effect, maar zorgt wél voor veel onzekerheid. Zzp’ers voelen de gevolgen van het beleid vooral in de houding van opdrachtgevers. Wie als zelfstandige wil blijven werken, moet zich blijven positioneren als echte ondernemer — met duidelijke afspraken, eigen risico’s en meerdere klanten.

Voor ruim een derde van de zelfstandigen is politiek zzp-beleid doorslaggevend in het stemhokje. Dat blijkt uit een verkiezingsonderzoek van de Freelance Markt Index (FMI), waaruit naar voren komt dat 37 procent van de zzp’ers hun stemkeuze baseert op plannen rond wetgeving voor zelfstandigen.

Het onderzoek, waarover eerder werd bericht door De Ondernemer, peilde de mening van zelfstandigen en opdrachtgevers over actuele thema’s als handhaving op schijnzelfstandigheid, de opvolging van de Wet DBA, en de geplande verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV).

Uit de peiling blijkt dat veel ondernemers onzeker zijn over hun toekomstpositie. Onduidelijke regels over wat echte zelfstandigheid is, maken opdrachtgevers terughoudend en zetten druk op tarieven. Ook leeft bij veel zzp’ers de wens dat er eindelijk duidelijkheid en keuzevrijheid komt binnen de wetgeving.

Volgens het FMI-onderzoek voelen veel zelfstandigen dat politiek beleid direct invloed heeft op hun werk en inkomen. Daarmee is zzp-beleid niet langer een randonderwerp, maar een beslissende factor in de verkiezingen van dit najaar.

Bronnen: Freelance Markt Index (FMI), De Ondernemer, Rijksoverheid.

Lees ook: Verplichte AOV voor zzp’ers: aangepast wetsvoorstel naar Raad van State — premie 5,4% (max. €171), wachttijd 2 jaar

Lees ook: Standpunten en plannen voor zzp’ers in verkiezingsprogramma’s (Tweede Kamer, 29 oktober 2025)

Laatst bijgewerkt: 16 oktober 2025, 12:25

Het opiniestuk op ZiPconomy van Joost van Ladesteijn bepleit minder focus op nieuwe labels rond schijnzelfstandigheid en meer nadruk op begrijpelijke uitleg, voorspelbare handhaving en hulpmiddelen die opdrachtgevers en zzp’ers écht helpen. Kernboodschap: beoordeel arbeidsrelaties in samenhang en richt processen in op resultaat, niet op aanwezigheid.

Onze duiding: voor zzp’ers betekent dit vooral beter vastleggen wat je levert (resultaat en acceptatie), hoe je werkt (ondernemersruimte), en hoe je samenwerkt (output-sturing, evaluatiemomenten). Voor opdrachtgevers: houd contract en uitvoering gelijk, en documenteer keuzes. Daarmee verlaag je risico’s zonder nieuwe afkortingen af te wachten.

Bron (lees het volledige stuk):
Joost van Ladesteijn, “Van schijnbeweging naar stevigheid: tijd voor een echt pluriform, wendbaar en weerbaar arbeidsbestel”, ZiPconomy: https://www.zipconomy.nl/2025/10/van-schijnbeweging-naar-stevigheid-tijd-voor-een-echt-pluriform-wendbaar-en-weerbaar-arbeidsbestel/