Update · 21 april 2026
Het commissiedebat van 15 april heeft plaatsgevonden; ministers Aartsen en Vijlbrief en staatssecretaris Eerenberg stonden een dag lang onder druk van een kritische Kamer. In het plenaire debat dat erop volgde bleek een brede meerderheid het wetsvoorstel rechtsvermoeden van werknemerschap te steunen; op 21 april nam de Tweede Kamer het voorstel aan. Lees onze analyse van het rechtsvermoeden en de €38-grens. Over de Zelfstandigenwet is meer geduld vereist: Aartsen verwacht die eind 2026 naar de Raad van State te sturen, met beoogde inwerkingtreding 1 januari 2028. De zorgen van VZN over samenhang en uitvoerbaarheid blijven daarmee onverminderd actueel.
Voorafgaand aan het commissiedebat arbeidsmarktbeleid van 15 april heeft de Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) een position paper gestuurd naar de Kamercommissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De boodschap is helder: het huidige beleid rondom zzp’ers kent onvoldoende samenhang, werkt in de praktijk marktverstorend en moet worden omgebouwd tot beleid dat uitgaat van ondernemerschap. Tegelijk reageert VZN constructief op de Kamerbrief van minister Aartsen van vorige week: de richting klopt, maar duidelijkheid op papier is één ding maar het durven toepassen in de praktijk is waar het de komende tijd om draait.
VZN: verschillende wetten werken elkaar tegen
De kern van de VZN-kritiek is niet gericht op één wet of maatregel, maar op het gebrek aan samenhang tussen verschillende wetgevingstrajecten. De Zelfstandigenwet, de Wet Toelating Terbeschikkingstelling van Arbeidskrachten (WTTA), de platformregelgeving en de mededingingsregels lopen naast elkaar zonder onderlinge afstemming. In de praktijk grijpen deze regelingen op elkaar in met onbedoelde en soms tegenstrijdige effecten.
VZN illustreert dat met een concreet voorbeeld. Een zelfstandig fotograaf die via een platform werkt valt gelijktijdig onder de EU-richtlijn platformwerk, de Wet DBA, de WTTA en de mededingingsregels. Elke regeling hanteert een eigen definitie van ‘zelfstandige’. Zijn juridisch adviseur kan hem niet eenduidig adviseren over zijn rechtspositie omdat de regelingen elkaar op onderdelen tegenspreken. Het CPB en de Raad van State hebben in eerdere analyses al gewaarschuwd voor precies deze samenloop van arbeidsrechtelijke, fiscale en mededingingsrechtelijke definities. Zonder expliciete harmonisatie leidt dit tot rechtsonzekerheid voor zowel ondernemers als opdrachtgevers.
Onvoorspelbaar beleid drijft opdrachtgevers weg
Een tweede knelpunt dat VZN aankaart is het gebrek aan consistent en voorspelbaar beleid. Ondernemers krijgen te maken met regels die regelmatig veranderen of onduidelijk zijn zoals bij tariefdiscussies, handhaving en subsidieregelingen. In de praktijk leidt dat ertoe dat opdrachtgevers afhaken en zelfstandig ondernemers investeringen uitstellen of niet meer durven te doen.
Een IT-consultant uit Utrecht werkt met tussenpozen vijf jaar voor dezelfde opdrachtgever via een goedgekeurde modelovereenkomst. Na de aankondiging van de hervatting van handhaving besluit de opdrachtgever de samenwerking per direct te beëindigen. Niet omdat er sprake is van schijnzelfstandigheid, maar louter uit voorzorg. De ondernemer verliest daarmee ruim 60 procent van zijn jaaromzet. Dit patroon (opdrachtgevers die bij voorbaat afhaken voor zzp’ers) is al langer zichtbaar in meerdere sectoren.
Recente cijfers van HeadFirst Group bevestigen dat patroon. In het eerste kwartaal van 2026 daalde het aantal aanvragen voor flexibel werkenden met 12 procent ten opzichte van het vierde kwartaal van 2025. Bij de overheid, met een aandeel van 44 procent de grootste opdrachtgever van zelfstandigen, was de daling zelfs 21 procent. Volgens Ton Sluiter, manager data bij HeadFirst Group, wijst de forse daling op een voorzichtige start van het jaar bij opdrachtgevers, gedreven door economische onzekerheid en aanhoudende onduidelijkheid rond zzp-wetgeving.
Regelgeving onvoldoende getoetst op uitvoerbaarheid
VZN signaleert ook dat regelgeving onvoldoende wordt getoetst op uitvoerbaarheid voordat die wordt ingevoerd. Een zelfstandig loodgieter in Amsterdam kan zijn werk niet meer uitvoeren in een aangewezen zero-emissiezone. Zijn dieselbus voldoet niet aan de ZE-norm, maar een elektrische vervanger kost €65.000 terwijl zijn gemiddelde jaaromzet €80.000 bedraagt. De investering verdient zich pas na acht jaar terug, terwijl de economische levensduur van het voertuig zeven jaar bedraagt.
Een bouwondernemer schakelt over op een elektrische bestelbus die door het zwaardere accupakket boven de 3.500 kg-grens uitkomt. Hierdoor is plotseling een rijbewijs C vereist, terwijl hij vijftien jaar lang probleemloos met rijbewijs B reed.
Tussenpersonen groeien ten koste van zelfstandigen
Een zorgelijke ontwikkeling die VZN expliciet benoemt is de groeiende rol van tussenpersonen en intermediairs. Zelfstandigen worden steeds vaker verplicht om via deze partijen te werken, ook bij bestaande directe relaties. Daarbij is niet altijd sprake van toegevoegde waarde, terwijl deze partijen wel een marge nemen die ten koste gaat van het tarief van de zelfstandige.
Een zelfstandig software-architect werkte drie jaar rechtstreeks voor een gemeente. Na invoering van de WTTA werd hij verplicht via een erkend detacheringsbureau te werken. Dat bureau hanteert een marge van 18 procent. Zijn effectieve uurtarief daalt van €110 naar circa €90 netto, terwijl zijn taken, verantwoordelijkheden en werkwijze volledig ongewijzigd blijven. In sectoren als de overheid, zorg en bouw rapporteren intermediairs een sterke groei van het volume na de invoering van de WTTA. Marges van 15 tot 25 procent zijn gangbaar, zonder dat er in alle gevallen sprake is van aantoonbare toegevoegde waarde voor opdrachtgever of opdrachtnemer.
Minimumtarieven werken als plafond
VZN signaleert ook een uitholling van het ondernemerschap via cao-achtige afspraken en tariefrichtlijnen. In de praktijk betekent dit dat minimumtarieven als maximum gaan werken en dat zelfstandig ondernemers minder ruimte hebben om zelf afspraken te maken. Dit beperkt het ondernemerschap en vervaagt het onderscheid tussen zelfstandig ondernemer en werknemer.
In de taxibranche publiceren brancheorganisaties richtlijnprijzen als minimumtarief voor zelfstandigen. In de praktijk gebruiken opdrachtgevers deze prijzen als maximumtarief: een zelfstandige ondernemer die hogere tarieven vraagt voor ritten buiten kantoortijden wordt systematisch gepasseerd. Een vergelijkbaar mechanisme doet zich voor in de schoonmaakbranche, waar richtlijnuurtarieven in cao-achtige afspraken zijn opgenomen. Ondernemers die kwalitatief hoogwaardiger dienstverlening aanbieden en daarvoor een premiumtarief vragen, worden in aanbestedingen systematisch benadeeld.
VZN positief over richting Aartsen, maar houdt slag om arm
Ondanks de stevige kritiek reageert VZN constructief op de Kamerbrief die minister Aartsen vorige week stuurde. In een LinkedIn-reactie noemt VZN de verschuiving van “wat mag niet” naar “wat kan wél” sterk. De beweging die Aartsen inzet — erkenning voor zelfstandigen, ruimte om te ondernemen, aanpak van schijnzelfstandigheid — sluit aan bij waar de praktijk al jaren om vraagt.
Tegelijk plaatst VZN een nadrukkelijke kanttekening: duidelijkheid op papier is één ding. Het in de praktijk durven toepassen door opdrachtgevers, uitvoeringsorganisaties en de overheid zelf is waar het de komende tijd om draait. Zoals wij vrijdag al schreven in onze analyse van de Kamerbrief van Aartsen, is ook advocaat Boris Emmerig nuchter: hij zou vandaag geen ander advies geven dan gisteren. De regels zijn niet veranderd, alleen de toon.
VNO-NCW en AWVN: steun voor rechtsvermoeden, maar risicogerichte handhaving
VZN is niet de enige organisatie die inbreng stuurt voor het debat van 15 april aanstaande. VNO-NCW en MKB-Nederland steunen in hun inbreng de snelle invoering van het rechtsvermoeden en de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen (Baz). Tegelijk roepen zij op tot risicogerichte handhaving en het schrappen van Vbar-criteria die meer complexiteit en onzekerheid veroorzaken.
Achter de haast van het kabinet zit ook een financiële drijfveer die weinig aandacht krijgt. Tijdige invoering van het rechtsvermoeden en de Baz is een voorwaarde om in aanmerking te komen voor geld uit het Europese coronaherstelfonds wat per mijlpaal gaat het om €600 miljoen. De deadline voor de eerste mijlpaal is 31 augustus 2026, wat de haast achter het rechtsvermoeden direct verklaart. Wij schreven eerder al over de koppeling tussen Europees geld en zzp-wetgeving en over het risico dat de Kamer de coronasubsidie misloopt door uitstel.
Waar VZN de nadruk legt op samenhang en uitvoerbaarheid vanuit het perspectief van de zelfstandige, kijkt VNO-NCW vooral naar voorspelbaarheid voor werkgevers en opdrachtgevers. Beide organisaties zijn het eens over één ding: de huidige onzekerheid in de markt moet worden doorbroken.
Fiscalisten: rechtsvermoeden heeft bredere consequenties dan gedacht
Fiscaal jurist Jasper Commandeur wijst op een juridische consequentie van het rechtsvermoeden die in de discussie onderbelicht blijft. Het rechtsvermoeden heeft officieel alleen civielrechtelijke werking en het regelt de relatie tussen burger en opdrachtgever. Maar een logisch gevolg van het aanpassen van een definitie is dat alle andere wetten die daarnaar verwijzen ook worden aangepast, inclusief de wetten waar de Belastingdienst over gaat. De verwachting van het kabinet dat de Belastingdienst zich niet op het rechtsvermoeden zal beroepen is volgens Commandeur opmerkelijk en mogelijk naïef.
Hij plaatst ook een scherpe noot bij de zorgsector: de positieve toonzetting over werken met zzp’ers in de Kamerbrief lijkt niet per se ook voor huisartsen te gelden. Voor waarnemende huisartsen op zzp-basis gold al eerder dat de inzet in bepaalde situaties niet in de rede lag en dat standpunt lijkt niet te zijn herzien.
Oproep aan de Kamer: beleid moet uitgaan van ondernemerschap
VZN sluit haar position paper af met een duidelijke oproep aan de Kamercommissie. Zelfstandig ondernemerschap is een essentiële pijler van de Nederlandse economie en vraagt om duidelijke regels én ruimte om te ondernemen. Beleid voor zzp’ers moet uitgaan van ondernemerschap en niet van verkapt werknemerschap. Wie ondernemer is moet ook als zodanig worden behandeld, zowel in wetgeving als in uitvoering.
Het debat van 15 april brengt ministers Aartsen en Vijlbrief en staatssecretaris Eerenberg samen met de Kamercommissie. Met de position papers van VZN en VNO-NCW op tafel, de kritische analyse van fiscalisten en de recente Kamerbrief over de nieuwe zzp-koers als vertrekpunt, belooft het een stevig debat te worden.
Noot redactie 7 mei 2026: in een eerdere versie werd in de paragraaf ‘Onvoorspelbaar beleid drijft opdrachtgevers weg’ verwezen naar een AWVN-peiling. Dit cijfer is vervangen door recentere data van HeadFirst Group over Q1 2026.
Bron: Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) · VNO-NCW/MKB-Nederland · EW Magazine · LinkedIn/Jasper Commandeur · HeadFirst Group · Rijksoverheid
Redactie ZZP Nieuws – Redactie ZZP Nieuws publiceert sinds 2014 dagelijks nieuws, duiding en achtergronden voor zelfstandig ondernemers in Nederland. De redactie werkt vanuit primaire bronnen: Rijksoverheid, rechtspraak, Kamerstukken en CBS. Ontwikkelingen worden waar mogelijk in de context van eerdere wetgeving en beleid geplaatst. Onafhankelijkheid van overheid, vakbonden en commerciële partijen staat voorop. Lees meer over de redactie.