Ziekenhuis Rijnstate heeft de Belastingdienst gevraagd of het een uitzondering mag zijn op de Wet DBA om toch zzp’ers in te zetten, en kreeg volgens eigen zeggen nul op het rekest, meldde Zorgvisie op 28 januari 2026. Daarmee wekt het ziekenhuis de indruk dat zzp-inhuur in de zorg zonder toestemming van de fiscus niet kan. Die toestemming bestaat niet.
De Belastingdienst geeft geen ontheffing per organisatie. Of iemand zelfstandige of werknemer is, hangt af van hoe elke arbeidsrelatie in de praktijk wordt uitgevoerd, en zelfs een door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst geeft daarover alleen zekerheid zolang het werk in de praktijk ook zo wordt uitgevoerd. Hoe de Wet DBA werkt, staat in de kennisbank. Voor Lex Tabak, oud-verpleegkundige en oprichter van het platform ZZP-erindezorg.nl, is Rijnstate het voorbeeld van een bredere praktijk: zorgorganisaties presenteren het stoppen met zzp’ers als wettelijke noodzaak, terwijl de sector zelf een handleiding heeft opgesteld voor inhuur binnen de bestaande regels.
De branches schreven zelf de handleiding voor zzp-inhuur in de zorg
Die handleiding heet het Fiscaal Kompas ZZP Zorg, gedateerd 1 juli 2024 en in augustus 2024 door de brancheorganisaties ActiZ, de Nederlandse ggz, NFU, NVZ, VGN en Zorgthuisnl aan hun leden verstrekt, nadat een gezamenlijk Fiscaal Kader met de ministeries van VWS, SZW en Financiën en de Belastingdienst was uitgebleven. De NVZ is de vereniging van de algemene ziekenhuizen. In hun toelichting schrijven de branches dat zij zoveel mogelijk met vast personeel willen werken, maar dat inhuur van zzp’ers bij ziekte, piekdrukte of specifieke kennis soms onvermijdelijk is en dan zorgvuldig moet gebeuren volgens de bestaande regels. Het kompas beschrijft de fiscale en arbeidsrechtelijke voorwaarden waaronder dat kan, met de kanttekening van de branches zelf dat het geen fiscaal-juridisch advies is en de Belastingdienst het niet heeft goedgekeurd. Nergens staat dat de Belastingdienst vooraf moet instemmen.
Het document maakt ook duidelijk waar de grens ligt: elke zorgorganisatie mag voor zichzelf strengere voorwaarden stellen of besluiten geen zzp’ers meer in te huren, maar onderlinge afstemming daarover valt onder de concurrentieregels. Het kompas raadt zorgorganisaties nadrukkelijk aan zich aan het beleid van de toezichthouder ACM te houden.
ACM: samen besluiten om geen zzp’ers in te huren mag niet
Dat beleid is ondubbelzinnig. De Autoriteit Consument & Markt schrijft op haar themapagina over de zorgarbeidsmarkt dat werkgevers geen gezamenlijke afspraken mogen maken over het niet inhuren van zzp’ers, en dat “geen zzp’er” geen objectieve voorwaarde is bij eisen aan opleiding en ervaring. Per brief van 11 februari 2025, gepubliceerd op 25 februari, informeerde de ACM de koepelorganisaties, na een jaar vol meldingen over afstemming tussen zorgwerkgevers over het weren van zzp’ers en over hun tarieven. Afspraken om geen of minder zzp’ers in te huren zijn volgens de toezichthouder vaak in strijd met de concurrentieregels; afspraken over tarieven zijn verboden. De ACM onderzocht signalen over tariefafstemming in Zeeland en vond geen verdere aanwijzingen dat werkgevers daadwerkelijk tarieven afstemden.
Daar zit de spanning die Tabak benoemt. Zzp’ers melden hem dat ziekenhuizen vrijwel tegelijk stopten met inhuur en dezelfde boodschap verspreidden dat het niet meer mag. De ACM trekt in haar brief een scherpe lijn: werkgevers mogen samen bekendmaken dat zij de Wet DBA gaan naleven, maar elke werkgever moet zelf beslissen hoe hij binnen de wet zzp’ers inzet. Het kartelverbod, het verbod op afspraken die de concurrentie beperken, treft niet alleen afspraken maar ook onderlinge afstemming om geen of minder zzp’ers in te huren. Een gezamenlijke aankondiging is dus toegestaan, een gezamenlijk besluit niet, en het verschil tussen die twee is van buitenaf nauwelijks te zien. In gesprekken trof de ACM werkgevers die de regels kennen; een boete of formeel besluit over zzp-afspraken in de zorg heeft zij tot dusver niet gepubliceerd.
Nul zzp als teken van goed bestuur
De koerswijziging komt niet alleen uit de fiscale hoek. Zorgbestuurders Vera Bergkamp (Zorgbalans) en Marja Sleeuwenhoek (ViVa! Zorggroep) schreven op 22 december 2025 in Zorgvisie dat het kabinet met het uitstel van boetes in 2026 een verkeerd signaal afgeeft en dat doorzetten van de handhaving de enige strategie is. Het volledig afbouwen van zzp-inzet wordt daarmee een bestuurlijke keuze, gepresenteerd als verantwoordelijkheid. Tabak wijst erop dat de wet zelf niet is veranderd, en dat klopt: de jarenlange pauze in de handhaving gold alleen voor de Belastingdienst; de rechten die een schijnzelfstandige bij de rechter kan claimen, waren vóór 1 januari 2025 dezelfde als erna. Wat veranderde, is dat de Belastingdienst weer controleert en dat besturen dat risico zwaarder wegen dan de tekorten op de werkvloer.
De cijfers: minder zzp’ers, dezelfde krapte
Het effect is meetbaar. Het aantal zzp’ers in zorg en welzijn piekte volgens het CBS in het eerste kwartaal van 2024 op 166.000 en daalt sinds het eerste kwartaal van 2025 kwartaal na kwartaal. Het CBS brengt die daling in verband met de verwachting van werkgevers om vanwege de handhaving minder zelfstandigen in te huren. Aan de zorgvraag en de krapte verandert intussen niets. Hoe de Belastingdienst in de zorg precies toetst en wat een zzp’er zelf in de hand heeft, staat in de kennisbankpagina schijnzelfstandigheid in de zorg. De regels laten zzp-inhuur in de zorg toe, de branches hebben opgeschreven hoe, en het kartelverbod sluit een gezamenlijk besluit om zzp’ers te weren uit. Dat organisaties desondanks “het kan niet meer” communiceren, is een individuele keuze, geen wet.
Actualisering (17 september 2026)
In een enquête van begin maart 2026 onder 430 bij zijn platform aangesloten zorgprofessionals legde Tabak hun ervaringen vast: van de deelnemers zegt bijna 70 procent een “regionale blokkade” te hebben ervaren, werd 75 procent door een zorgorganisatie benaderd om in een andere vorm te gaan werken, en wil ruim 80 procent geen vast dienstverband. Minister Aartsen waarschuwde in zijn zzp-koersbrief van 9 april 2026 opdrachtgevers die uit voorzorg alle samenwerking met zzp’ers hebben stopgezet; dat is niet de bedoeling van het beleid. Het arbeidsmarktonderzoek AZW van juni 2026 nuanceert het beeld dat de zorg-zzp’er massaal verdwijnt: de inzet verschilt sterk per branche, beroep en regio. De handhaving loopt door: over 2026 legt de Belastingdienst geen boetes voor nalatigheid op, wel boetes bij opzet of grove schuld, en vanaf 1 januari 2027 gelden ook de gewone boetes weer. Het rechtsvermoeden bij een laag uurtarief, dat op 31 december 2026 ingaat, verschuift vanaf dan de bewijslast naar de opdrachtgever; het toetsingskader zelf verandert er niet door.
Bron: Autoriteit Consument & Markt, brief aan koepelorganisaties zorg over concurrentieregels bij inhuur zzp’ers (11 februari 2025, gepubliceerd 25 februari 2025) en themapagina Zorgarbeidsmarkt · Brancheorganisaties Zorg, Fiscaal Kompas ZZP Zorg (1 juli 2024) en toelichting (augustus 2024) · Zorgvisie, “Rijnstate vraagt Belastingdienst om uitzondering zzp-wet” (28 januari 2026) en opinie Bergkamp/Sleeuwenhoek (22 december 2025) · Lex Tabak, “Vier redenen waarom zorgorganisaties nog steeds geen zzp’ers inhuren”, ZZP-erindezorg.nl (18 februari 2026)
Redactionele noot: dit artikel is in september 2026 redactioneel herzien.
Redactie ZZP Nieuws – Redactie ZZP Nieuws publiceert sinds 2014 dagelijks nieuws, duiding en achtergronden voor zelfstandig ondernemers in Nederland. De redactie werkt vanuit primaire bronnen: Rijksoverheid, rechtspraak, Kamerstukken en CBS. Ontwikkelingen worden waar mogelijk in de context van eerdere wetgeving en beleid geplaatst. Onafhankelijkheid van overheid, vakbonden en commerciële partijen staat voorop. Lees meer over de redactie.