Het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) adviseerde minister Aartsen van Werk en Participatie op 29 oktober 2026 de Zelfstandigenwet niet in te dienen. Op 9 november liet Aartsen de Tweede Kamer weten dat het conceptwetsvoorstel nog niet definitief is. Het minimumbedrag voor voorzieningen, welke voorzieningen meetellen en de kenmerken van zelfstandigheid komen mogelijk in een algemene maatregel van bestuur (AMvB). Die lagere regelgeving wil hij uiterlijk bij indiening van het wetsvoorstel in consultatie brengen. Welk bedrag een zzp’er aan voorzieningen tegen de risico’s van zelfstandig werken moet besteden als het voorstel wordt ingevoerd, is daarmee nog niet bekend. De Zelfstandigenwet moet vooraf vastleggen wanneer een zzp’er in ieder geval geen werknemer is; een overzicht van de criteria staat in de kennisbankpagina over de Zelfstandigenwet. Het ministerie laat ZZP Nieuws weten dat het “niet gebruikelijk” is het ATR een tweede keer over hetzelfde wetsvoorstel te consulteren, en noemt op de vraag naar de planning geen datum.
Adviescollege: toelichting maakt niet duidelijk voor wie de nieuwe toets meer zekerheid geeft
De Zelfstandigenwet wijzigt artikel 7:610 van het Burgerlijk Wetboek, de definitie van de arbeidsovereenkomst. Wie voldoet aan de drie criteria van de zelfstandigentoets en de vier van de werkrelatietoets, en ook zo werkt, zit in wat het kabinet de veilige haven noemt; wie een criterium mist, is niet automatisch werknemer maar wordt beoordeeld volgens de bestaande regels. Het college kreeg het conceptwetsvoorstel op 30 september voorgelegd en bracht zijn advies uit op de dag dat de internetconsultatie sloot. Het ATR toetst wetsvoorstellen op vier onderdelen, nut en noodzaak, alternatieven, werkbaarheid en regeldruk, en formuleert bij elk onderdeel adviespunten; het eindoordeel geldt het voorstel als geheel. Volgens het college onderbouwt de toelichting niet voor welke zelfstandigen en situaties de nieuwe toets meer duidelijkheid biedt dan de bestaande beoordeling van alle omstandigheden van het geval. De nieuwe toets komt naast die beoordeling te staan en niet in de plaats ervan; sommige belanghebbenden ervaren dat als een dubbele toets, schrijft het ATR. Omdat de feitelijke uitvoering van het werk bepalend blijft, weten zelfstandigen volgens het college ook met het nieuwe kader pas achteraf of hun werk toch als schijnzelfstandigheid wordt gezien. Het doel van de wet is bovendien zo geformuleerd dat niet is vast te stellen wanneer het voorstel geslaagd is; het college wil dat de minister vóór indiening toetsbare indicatoren, een evaluatiekader en de opzet van een nulmeting uitwerkt.
De toelichting bespreekt wettelijke alternatieven, waaronder een tariefgrens, een verduidelijking van de arbeidsovereenkomst en een zelfstandigenverklaring, en geeft aan dat die niet volstaan. Niet-wettelijke alternatieven zijn volgens het college niet genoemd: betere communicatie over de bestaande rechtspraak, afspraken met sectoren en verbetering van hulpmiddelen zoals de webmodule. Het criterium dat partijen “de bedoeling hebben dat de arbeid niet in dienst van een werkgever wordt verricht” noemt het ATR vaag; een contractuele verklaring daarover verandert volgens het college de feitelijke uitvoering niet.
Derdenverklaring krijgt geen wettelijke status
Bij de werkbaarheid legt het college de vinger op punten die ook in de consultatiereacties terugkeren, zoals wij op 29 oktober beschreven in ons overzicht van de ruim 1.100 reacties. Bij de criteria vrijheid van werktijd en werkplek is volgens het ATR van belang of een beperking uit de aard van het werk voortvloeit of uit aansturing door de opdrachtgever, en dat onderscheid laat ruimte voor interpretatie. De voorwaarden moeten tijdens de opdracht vervuld blijven, maar het voorstel maakt niet duidelijk welke wijzigingen in het werk of in de situatie van de zelfstandige tot een herbeoordeling moeten leiden. Over de vrijwillige derdenverklaring, waarin een deskundige zoals een accountant bevestigt dat een arbeidsrelatie aan de zelfstandigentoets voldoet, schrijft het college dat die geen wettelijke status krijgt en de Belastingdienst, het UWV en de Arbeidsinspectie niet bindt; het adviseert ervan af te zien als de werking niet geborgd kan worden. Ook is volgens het ATR niet duidelijk waar zzp’ers en opdrachtgevers met vragen over de toets terechtkunnen.
De toelichting bij het wetsvoorstel raamt de eenmalige kosten om de wet te leren kennen op 27,8 miljoen euro en de maximale structurele besparing op bijna 125 miljoen euro. Het college noemt die besparing “hoogst onzeker”, omdat niet bekend is voor hoeveel opdrachten de nieuwe toets volstaat en voor hoeveel alsnog de bestaande beoordeling nodig is. Voor de regeldruk van zelfstandigen is gerekend met het burgertarief van 17 euro, terwijl zij ondernemers zijn; het college vraagt om een herberekening met realistische tarieven. De veilige haven gaat bovendien alleen over de arbeidsrechtelijke vraag of er een arbeidsovereenkomst is: het college tekent aan dat zij niet vaststelt of iemand ondernemer is voor de inkomsten- en omzetbelasting, en dat zij fictieve dienstbetrekkingen niet uitsluit, de gevallen waarin de fiscus iemand zonder arbeidsovereenkomst toch als werknemer behandelt. In de consultatie vroeg de NOB al naar de fiscale gevolgen van de kwalificatie als zelfstandige en concludeerde het RB dat de haven niet doorwerkt naar de fictieve dienstbetrekkingen en het ondernemersbegrip in de inkomstenbelasting. Het eindoordeel luidt “niet indienen / vaststellen”, volgens het college zelf zijn zwaarste oordeel (dictum 4). In een nieuwsbericht op zijn website schrijft het ATR dat het hetzelfde oordeel eerder gaf over de VBAR en over de initiatiefwet Zelfstandigenwet uit 2025. Brengt de minister het voorstel verder in procedure, dan gaat het college ervan uit dat de toelichting per adviespunt aangeeft wat ermee is gedaan, en vraagt het de gewijzigde versie opnieuw te mogen beoordelen.
Aartsen: wetsvoorstel nog niet definitief, minimumbedrag mogelijk in apart besluit
De Kamerantwoorden van 9 november gaan over de vragen die PRO-Kamerlid Mariëtte Patijn op 16 oktober stelde. Die waren gericht aan minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; het antwoord komt van Aartsen, als minister van Werk en Participatie verantwoordelijk voor de wet. Aartsen deelt niet de mening dat de Zelfstandigenwet het SER-advies voor de middellange termijn doorbreekt. Hij schrijft juist “in lijn met” dat advies de behoefte aan duidelijkheid over de positie van zelfstandigen te onderschrijven, en dat het SER-advies laat zien dat ruimte voor echte zelfstandigheid en het tegengaan van schijnzelfstandigheid “hand in hand kunnen gaan”. De wet was volgens hem geen onderdeel van het oorspronkelijk afgesproken arbeidsmarktpakket, maar hoort bij een bredere modernisering van de arbeidsmarkt; de maatregelen voor arbeidsongeschiktheid, fiscaliteit en flexibele arbeid vullen elkaar volgens hem aan.
Op de vraag of de sociale partners de wet steunen, antwoordt de minister dat het wetsvoorstel nog niet definitief is en dat hun inbreng uit de consultatie nu wordt verwerkt. Op de vraag of hij hun om advies vraagt, geeft hij geen direct antwoord: werkgevers en vakbonden worden volgens hem “zoals gebruikelijk” geconsulteerd via de reguliere afstemming met de Stichting van de Arbeid. Die stichting schreef in haar reactie van 23 juni 2025 op de consultatie van de initiatiefwet al dat het SER-advies niet voorzag in een aanpassing van het arbeidsrecht.
Aartsen schrijft verder dat een beperkt aantal elementen van de zelfstandigentoets mogelijk in een algemene maatregel van bestuur wordt uitgewerkt: welke voorzieningen tegen de risico’s van zelfstandig werken meetellen, hoe hoog het minimumbedrag is dat een zzp’er daaraan moet besteden, en welke basiskenmerken wijzen op het werken als zelfstandige. Hij streeft ernaar dat besluit “uiterlijk bij indiening van het wetsvoorstel” bij de Tweede Kamer in internetconsultatie te brengen, zodat de Kamer wet en besluit in samenhang kan bekijken. Of de sociale partners over het niveau en de invulling van dat besluit mogen adviseren, Patijns vijfde vraag, beantwoordt hij niet apart; hij verwijst naar zijn antwoord over de reguliere afstemming. In zijn antwoorden noemt Aartsen geen datum voor indiening. In de begroting van SZW voor 2027 staat dat het kabinet de wet voor de zomer van 2027 aan de Tweede Kamer wil sturen; de toelichting bij het conceptvoorstel noemt 1 januari 2028 als beoogde ingangsdatum, “mits uitvoerbaar”. Hoe de steun voor de wet tussen de initiatiefversie van 2025 en de kabinetsversie van 2026 omsloeg, beschreven wij op 3 november in onze analyse van de consultatiereacties.
Het minimumbedrag staat daarmee nog niet vast. Aartsen wil de uitwerking ervan uiterlijk bij indiening van het wetsvoorstel in consultatie brengen; of die consultatieversie het definitieve bedrag bevat, zegt hij niet.
SZW: wet levert juist minder regeldruk op, tweede toetsing door ATR “niet gebruikelijk”
In een reactie aan ZZP Nieuws van 13 november zegt het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid namens minister Aartsen: “Wij denken dat het wetsvoorstel juist minder regeldruk oplevert, ook financieel, en dat hebben we ook berekend.” De huidige wet zegt volgens het ministerie niets over wanneer iemand als zelfstandig ondernemer mag werken. Alle regels zijn volgens SZW gebaseerd op rechtspraak, en juist dat gebrek aan regels levert nu regeldruk op; het ministerie verwijst daarvoor naar een onderzoek van werkgeversvereniging AWVN, zonder dat nader te noemen. Het doel van de wet is volgens het ministerie duidelijkheid bieden waar die nu vaak ontbreekt, “waardoor mensen geen zzp’ers meer vragen”. Tegelijk worden de regels die er nu zijn over werken als zzp’er volgens SZW als ingewikkeld ervaren. Daar komt een nieuwe route naar de veilige haven bij, met overzichtelijke criteria: een grote groep zzp’ers krijgt daardoor volgens het ministerie vooraf duidelijkheid, en een ander deel weet wat het kan aanpassen om alsnog te voldoen. Op de constatering van het ATR dat de toelichting niet onderbouwt voor welke zelfstandigen de nieuwe toets meer duidelijkheid biedt, gaat de reactie niet rechtstreeks in.
Over het verzoek van het college om de gewijzigde versie opnieuw te mogen beoordelen, schrijft het ministerie: “Het is niet gebruikelijk dat de ATR meermaals wordt geconsulteerd over hetzelfde wetsvoorstel.” SZW verwerkt nu eerst dit advies en de overige reacties en adviezen. Op de vraag of indiening bij de Tweede Kamer voor de zomer van 2027, de planning uit de SZW-begroting, nog staat, antwoordt het ministerie dat het alle consultatiereacties leest en analyseert, bekijkt hoe het voorstel “nog beter werkbaar wordt in de praktijk” en “zo snel mogelijk” een nieuw voorstel klaar wil hebben; een datum noemt het niet. Of al bekend is in welke orde van grootte het minimumbedrag voor voorzieningen ligt en wanneer de AMvB in consultatie gaat, antwoordt SZW: “Nee, dat is op dit moment onderwerp van gesprek.”
Bronnen: Adviescollege toetsing regeldruk, ATR-advies Zelfstandigenwet, kenmerk ATR4845/2026-U225, 29 oktober 2026, en nieuwsbericht 2 november 2026 · Antwoord op Kamervragen van het lid Patijn (PRO), 2026Z22529, AH 585, minister Aartsen, 9 november 2026 · Begroting SZW 2027, Kamerstuk 37020 XV, nr. 2, 15 september 2026 · Reactie ministerie van SZW aan ZZP Nieuws, 13 november 2026
Redactie ZZP Nieuws – Redactie ZZP Nieuws publiceert sinds 2014 dagelijks nieuws, duiding en achtergronden voor zelfstandig ondernemers in Nederland. De redactie werkt vanuit primaire bronnen: Rijksoverheid, rechtspraak, Kamerstukken en CBS. Ontwikkelingen worden waar mogelijk in de context van eerdere wetgeving en beleid geplaatst. Onafhankelijkheid van overheid, vakbonden en commerciële partijen staat voorop. Lees meer over de redactie.