De Belastingdienst kan vanaf 1 januari 2026 weer boetes opleggen bij schijnzelfstandigheid. Dat staat in het Handhavingsplan arbeidsrelaties 2026 dat de dienst op 11 december publiceerde. De “zachte landing” die in 2025 gold, vervalt daarmee volledig. Naast de terugkeer van boetes verdwijnen ook de uitgangspunten dat een controle in beginsel begint met een bedrijfsbezoek en zich beperkt tot het meest recente aangiftetijdvak: de Belastingdienst kan direct een boekenonderzoek starten.
Ingroeimodel beperkt terugwerkende kracht nog tot 2030
Bij een onjuiste kwalificatie van een arbeidsrelatie kan de fiscus volgens de normale regels tot vijf jaar terug correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen loonheffingen opleggen, met belastingrente en boetes naar de gebruikelijke maatstaven van verwijtbaarheid. Tot 2030 geldt een ingroeimodel: de dienst gaat niet verder terug dan 1 januari 2025, de datum waarop het handhavingsmoratorium werd opgeheven, tenzij er sprake is van kwaadwillendheid of een eerder gegeven aanwijzing die niet is opgevolgd. Aan de norm zelf verandert niets: hoe wordt beoordeeld of iemand werknemer of zelfstandige is, blijft gelijk. Het plan gaat over de handhaving, niet over de regels.
Het plan documenteert zelf de krimp van de zzp-markt
Opvallend is dat de Belastingdienst in het plan de effecten van de eigen handhaving beschrijft. Volgens de aangehaalde CBS-cijfers daalde het aantal zzp’ers in het eerste kwartaal van 2025 met ongeveer 28.000 ten opzichte van een jaar eerder, de eerste daling sinds 2013. Bijna 60 procent van de mensen die stopten als zzp’er ging aan de slag als flexwerknemer. In april 2025 stonden volgens de Kamer van Koophandel 1.772.647 zzp’ers ingeschreven in het Handelsregister. Bedrijven verwachten bovendien minder zelfstandigen te gaan inhuren vanwege de aangekondigde handhaving. Het plan benadrukt dat de handhaving zich niet richt op specifieke doelgroepen of sectoren, tenzij steekproeven daar aanleiding toe geven.
Tachtig fte, een detectiemodule en de hele keten in beeld
De Belastingdienst zet in 2026 opnieuw 80 fte in op het thema en werkt risicogericht: een landelijke detectiemodule signaleert de inzet van arbeidskrachten buiten loondienst. Omdat zzp’ers steeds vaker via tussenpersonen worden ingehuurd, kijkt de dienst nadrukkelijk naar de hele keten van opdrachtgever, intermediair en zzp’er; opdrachtgevers lijken het kwalificatierisico naar bemiddelaars te willen verschuiven. Overheidsorganisaties krijgen extra aandacht, “want goed voorbeeld doet goed volgen”, aldus het plan. Meldingen van de Nederlandse Arbeidsinspectie over schijnzelfstandigheid kunnen vanaf 2026 weer in de handhaving worden gebruikt. Voor twijfelgevallen verwijst het plan naar de keuzehulp op hetjuistecontract.nl. Vanaf 2027 moet het thema volledig opgaan in de reguliere handhaving; 2026 is het laatste jaar met een apart plan.
Actualisering: Kamer dwong een week later gedeeltelijke verlenging af (augustus 2026)
Het plan hield in deze vorm geen week stand. Op 18 december 2025 nam de Tweede Kamer drie moties aan over de handhavingsstrategie, waarna de staatssecretaris van Financiën op 19 december toezegde die deels uit te voeren: in 2026 legt de Belastingdienst geen verzuimboetes op, al blijven vergrijpboetes bij ernstige verwijtbaarheid mogelijk, en start een controle in beginsel toch met een bedrijfsbezoek. Het handhavingsplan is daarop aangepast en spreekt sindsdien van een gedeeltelijke verlenging van de zachte landing.
Bron: Belastingdienst (11 december 2025) · Tweede Kamer
Redactionele noot: dit artikel is in augustus 2026 redactioneel herzien.
Redactie ZZP Nieuws – Redactie ZZP Nieuws publiceert sinds 2014 dagelijks nieuws, duiding en achtergronden voor zelfstandig ondernemers in Nederland. De redactie werkt vanuit primaire bronnen: Rijksoverheid, rechtspraak, Kamerstukken en CBS. Ontwikkelingen worden waar mogelijk in de context van eerdere wetgeving en beleid geplaatst. Onafhankelijkheid van overheid, vakbonden en commerciële partijen staat voorop. Lees meer over de redactie.
Wat hier ‘ondernemingsrisico’ wordt genoemd, zijn vooral praktische kenmerken van zelfstandigheid. Echte ondernemersrisico’s gaan over marktrisico, inkomensonzekerheid en het wegvallen van opdrachten. Geen doorbetaling bij ziekte is op zichzelf geen ondernemingsrisico als het inkomen structureel gegarandeerd is; ondernemingsrisico betekent dat je bedrijf kan omvallen, niet dat je één week geen factuur stuurt.