Het is een bekende ergernis: een overheidsopdracht die perfect bij je past, met in de kleine lettertjes “niet voor zzp’ers”. Zelfstandig adviseur Richard Zwiers liep er tegenaan bij een aanbesteding van de gemeente Pijnacker-Nootdorp voor een adviseur Energietransitie, en diende een klacht in. Met succes: het Klachtenmeldpunt Aanbesteden geeft hem gelijk, en de gemeente trekt de opdracht in om die opnieuw uit te zetten zonder de uitsluiting.
Zwiers, lid van FNV Zelfstandigen, vond de uitsluiting buitenproportioneel. Het aanbestedingsrecht draait om gelijke behandeling en proportionaliteit, en een hele groep ondernemers vooraf wegzetten verhoudt zich daar slecht mee. Het meldpunt volgde die lijn: de eis “niet voor zzp’ers” gaat te ver. Belangrijk om te weten is dat zo’n advies niet bindend is. Het meldpunt is geen rechter, en de aanbestedende dienst beslist zelf wat ze ermee doet. Maar voor zzp’ers die eenzelfde uitsluiting tegenkomen, ligt er nu een concreet voorbeeld om zich op te beroepen.
Niet het etiket, maar het werk
Zwiers onderbouwde zijn klacht onder meer met het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad. Daarin staat dat de aard van een arbeidsrelatie volgt uit een weging van alle omstandigheden; de ondernemingsvorm op zichzelf is niet doorslaggevend. Dat arrest gaat over arbeidsrecht, niet over aanbestedingen, maar Zwiers gebruikt het als argument tegen sorteren vooraf: als zelfs de rechter naar de hele situatie kijkt in plaats van naar het etiket, kan een gemeente een opdracht niet enkel afsluiten omdat er “zzp” op staat. Zeker niet bij een zelfstandige adviesfunctie zonder direct gezag, zoals hier.
Beleid en praktijk lopen uiteen
Wrang is dat de gemeente hiermee tegen het eigen kabinetsbeleid in handelt. Minister Aartsen (Werk en Participatie) schreef in zijn recente koersbrief nog dat zzp’ers niet categorisch uitgesloten mogen worden: waar inhuur volgens de regels kan, moet daar ruimte voor zijn. Toch gebeurt op gemeentelijk niveau het tegenovergestelde. Het patroon is niet nieuw. ZZP Nieuws beschreef eerder al hoe aanbestedingsvoorwaarden zelfstandigen op achterstand zetten en hoe zzp’ers in de huishoudelijke hulp via een aanbesteding richting loondienst werden geduwd. De angst om als werkgever te worden aangemerkt eindigt steeds in de makkelijkste route: de zelfstandige er bij voorbaat uit.
De rol van de intermediair
Veelzeggend is de reactie van Flextender, het platform waarop de opdracht stond. Commercieel directeur Jaap Jan Westland erkent dat overheden soms te rigoureus zijn, maar verdedigt hun terughoudendheid: de Belastingdienst handhaaft inmiddels ook bij lagere overheden. Het bureau ziet zich als “kritische vriend”, maar verwacht niet dat de uitkomst hier anders was geweest. De partij die mede over een eerlijke aanbesteding zou moeten waken, faciliteert zo juist de uitsluiting die het recht aan banden legt. Zwiers signaleert bovendien dat bureaus zelfstandigen steeds vaker naar detachering duwen — precies de zelfstandigheid inleveren waarvoor iemand bewust koos.
Zwiers is nog niet klaar: hij heeft een tweede klacht lopen, tegen een provincie. Voor zzp’ers is de les concreet. Niet je bedrijfsvorm bepaalt of een opdracht bij je past, maar wat het werk feitelijk inhoudt en wie vooraf wordt buitengesloten, kan zich nu op dit advies beroepen.
Bron: Klachtenmeldpunt Aanbesteden · FNV Zelfstandigen · Hoge Raad (ECLI:NL:HR:2023:443) · Rijksoverheid
Redactie ZZP Nieuws – Redactie ZZP Nieuws publiceert sinds 2014 dagelijks nieuws, duiding en achtergronden voor zelfstandig ondernemers in Nederland. De redactie werkt vanuit primaire bronnen — Rijksoverheid, rechtspraak, Kamerstukken en CBS — en plaatst ontwikkelingen waar mogelijk in de context van eerdere wetgeving en beleid. Onafhankelijkheid van overheid, vakbonden en commerciële partijen staat voorop. Lees meer over de redactie.