Pensioen opbouwen als zzp’er

Waarom je als zzp’er zelf pensioen moet regelen

Het Nederlandse pensioenstelsel rust op drie pijlers. De eerste is de AOW, het basispensioen van de overheid waar iedereen die in Nederland woont of werkt recht op opbouwt. De tweede pijler is het pensioen via de werkgever: volgens Rijksoverheid heeft zo’n 90 procent van de werknemers een aanvullende regeling, waarbij de werkgever meestal ongeveer twee derde van de premie betaalt. De derde pijler bestaat uit individuele voorzieningen, zoals lijfrenten. Zelfstandigen bouwen geen pensioen op via een werkgever en zijn dus aangewezen op die derde pijler, tenzij ze onder een verplichte beroeps- of bedrijfstakregeling vallen.

In de praktijk gebeurt dat weinig. Volgens het CBS betaalde in 2024 (voorlopige cijfers) 10,4 procent van de 1,2 miljoen zzp’ers met een hoofdinkomen uit ondernemerschap premie voor een lijfrente. In 2011 was dat nog 13,3 procent; na jaren van daling stijgt het aandeel sinds 2022 licht. De redenen om niets te regelen zijn volgens de CBS/TNO-enquête van 2025 vooral financieel: 46 procent zegt het niet te kunnen betalen, 36 procent is er nog niet aan toegekomen en 18 procent vindt het pensioen nog ver weg.

Wat je al hebt: AOW en eerder opgebouwd pensioen

Voordat je iets afsluit, is het nuttig te weten waar je op kunt rekenen. De AOW-leeftijd is in 2026 en 2027 67 jaar en stijgt vanaf 2028 naar 67 jaar en 3 maanden; die leeftijd staat tot en met 2031 vast. De volledige AOW bedraagt vanaf 1 juli 2026 bruto 1.662,16 euro per maand voor een alleenstaande en 1.139,39 euro per persoon voor wie samenwoont of getrouwd is, exclusief vakantiegeld. De AOW bouw je op in de vijftig jaar vóór je AOW-leeftijd; voor elk jaar dat je in die periode niet in Nederland verzekerd was, gaat er 2 procent af.

Heb je vóór je zzp-tijd in loondienst gewerkt, dan staat het daar opgebouwde pensioen op mijnpensioenoverzicht.nl, samen met je AOW-opbouw. Wat je als zelfstandige zelf opbouwt in een lijfrente, staat daar niet op. Het overzicht is dus een startpunt, geen totaalbeeld.

De jaarruimte: hoe de fiscale ruimte werkt

De jaarruimte is het bedrag dat je in een jaar aftrekbaar mag inleggen in een lijfrenteverzekering, een lijfrenterekening (banksparen) of een lijfrentebeleggingsrecht. De inleg gaat van je belastbare inkomen in box 1 af, het opgebouwde kapitaal telt niet mee in box 3, en pas bij uitkering betaal je belasting. De regels staan in artikel 3.127 van de Wet inkomstenbelasting 2001. De formule voor 2026:

• Neem je inkomen van 2025: winst uit onderneming vóór de ondernemersaftrek (dus vóór de zelfstandigenaftrek), plus eventueel loon en resultaat uit overige werkzaamheden. Er telt maximaal 137.800 euro mee.
• Trek daar de AOW-franchise van 19.172 euro af. Wat overblijft is de premiegrondslag.
• Je jaarruimte is 30 procent van die premiegrondslag, met een maximum van 35.589 euro.
• Bouwde je in 2025 ook pensioen op bij een werkgever? Dan gaat daar een correctie voor de pensioenaangroei (factor A, van je pensioenoverzicht) van af. Zonder werkgeverspensioen is die correctie nul.

Een rekenvoorbeeld. Je winst over 2025 was 55.000 euro vóór ondernemersaftrek en je had geen werkgeverspensioen. Je premiegrondslag is dan 55.000 min 19.172 is 35.828 euro, en je jaarruimte 30 procent daarvan: 10.748 euro. Leg je dat bedrag in 2026 in, dan daalt je belastbare inkomen met 10.748 euro. Valt dat inkomen in de tweede schijf (37,56 procent in 2026), dan scheelt dat ongeveer 4.037 euro belasting; in de hoogste schijf (49,50 procent boven 78.426 euro) ruim 5.300 euro. Het exacte voordeel hangt af van je heffingskortingen. De aftrek geldt tegen het volle tarief: de aftrekbeperking die voor onder meer de zelfstandigenaftrek en de hypotheekrente geldt, is niet van toepassing op lijfrentepremies.

Drie dingen om te onthouden. Ten eerste: de jaarruimte van 2026 wordt berekend met de cijfers van 2025. Een goed winstjaar geeft dus pas het jaar erna extra ruimte. Ten tweede: je mag alleen aftrekken wat je daadwerkelijk in 2026 hebt betaald. Inleg die je na 31 december doet, telt voor 2027. Ten derde: het maximum geldt voor al je lijfrenteproducten samen, en wat je boven je ruimte inlegt is niet aftrekbaar, ook niet in een later jaar.

De exacte hoogte reken je uit met het hulpmiddel lijfrentepremie van de Belastingdienst. Bewaar die berekening: je hebt de bedragen nodig bij je jaaraangifte.

Reserveringsruimte: gemiste jaren inhalen

Heb je in eerdere jaren je jaarruimte niet of niet helemaal gebruikt, dan is die niet weg. De opgetelde onbenutte jaarruimte van de afgelopen tien jaar heet reserveringsruimte. In 2026 gaat het om de jaren 2016 tot en met 2025, en het bedrag dat je in één jaar op die manier extra mag aftrekken is maximaal 42.753 euro. Dat komt boven op de jaarruimte van het lopende jaar. Wie beide benut, kan in 2026 dus tot 78.342 euro aftrekbaar inleggen.

De oudste onbenutte jaarruimte wordt het eerst gebruikt, en na tien jaar vervalt zij. Concreet: de niet-gebruikte ruimte uit 2016 vervalt op 1 januari 2027. De Belastingdienst adviseert daarom om bij een inleg eerst je reserveringsruimte te benutten en pas daarna je jaarruimte, zodat oude ruimte niet verdampt. Reserveringsruimte moet je in de aangifte zelf aanvragen; het is geen automatisme.

Reserveringsruimte is vooral interessant na een goed jaar, bij de verkoop van een bedrijfsmiddel of als je later bent begonnen met pensioenopbouw. Ook wie in 2023 en 2024 nog niet wist dat de ruimte was verruimd, kan die jaren via de reserveringsruimte alsnog inhalen.

Vier routes: lijfrente, banksparen, beleggen of vrij vermogen

Voor de fiscus zijn er drie soorten lijfrente die alle drie onder dezelfde jaar- en reserveringsruimte vallen. Ze verschillen in wie het uitvoert, hoeveel zekerheid je hebt en wat er bij overlijden gebeurt. Daarnaast kun je natuurlijk vrij sparen of beleggen, zonder fiscale faciliteit. ZZP Nieuws vergelijkt of adviseert geen aanbieders; dit zijn de vormen zoals de wet ze kent.

De afweging tussen de fiscale route en vrij vermogen is er een tussen belastingvoordeel en flexibiliteit. Een lijfrente levert direct aftrek op en groeit onbelast, maar het geld staat vast tot je pensioen; eerder opnemen kost inkomstenbelasting plus revisierente. Vrij vermogen blijft beschikbaar als buffer voor magere maanden, maar wordt jaarlijks in box 3 belast. Dat laatste wordt vanaf 2028 scherper als de Wet werkelijk rendement box 3 doorgaat: de Tweede Kamer nam die wet op 12 februari 2026 aan, de Eerste Kamer heeft de stemming aangehouden tot de aangekondigde aanpassingen zijn behandeld. ZZP Nieuws analyseerde in juni 2026 waarom box 3 juist het beleggen voor je pensioen afremt. Voor veel zzp’ers is een combinatie logisch: een vrij beschikbare buffer in box 3 en daarnaast de jaarruimte benutten voor het deel dat echt voor later is.

Uitkeren: wanneer en hoe je het geld terugkrijgt

Een lijfrente is geen spaarpot die je op je pensioendatum in één keer opneemt. Het kapitaal moet worden omgezet in periodieke uitkeringen, en over die uitkeringen betaal je inkomstenbelasting in box 1. Omdat je na de AOW-leeftijd geen AOW-premie meer betaalt, is het tarief in de eerste schijf dan lager dan tijdens je werkzame jaren. Daar zit voor de meeste zzp’ers het tweede voordeel: aftrek tegen een hoog tarief, belasting tegen een lager tarief.

• De eerste uitkering mag op elk moment ingaan, maar uiterlijk in het vijfde jaar na het jaar waarin je de AOW-leeftijd bereikt. Bereik je die leeftijd in 2026, dan moet de uitkering vóór 1 januari 2032 starten.
• Bij een verzekeraar kun je kiezen voor een levenslange uitkering. Bij een bank of beleggingsinstelling is de uitkering altijd tijdelijk: minimaal vijf jaar vanaf de AOW-leeftijd, met een jaarlijks maximum voor de tijdelijke variant, of minimaal twintig jaar na de AOW-leeftijd zonder dat maximum.
• Laat je een lijfrente eerder ingaan dan het jaar van je AOW-leeftijd, dan geldt bij de bank een minimale looptijd van twintig jaar plus het aantal jaren dat je nog van de AOW-leeftijd verwijderd bent.
• Afkopen kan, maar kost inkomstenbelasting over de afkoopsom plus revisierente, in de regel 20 procent. Voor kleine bedragen geldt een uitzondering. Ook als je na de einddatum te lang niets doet, behandelt de Belastingdienst het als afkoop.

Wie tussen zijn 60e en de AOW-leeftijd wil stoppen of afbouwen, kan een lijfrente dus wel eerder laten ingaan, maar tegen een lange looptijd en dus een lager maandbedrag. Een vrij beschikbare buffer in box 3 is voor die overbruggingsjaren vaak praktischer.

Werkgeverspensioen voortzetten en verplichte fondsen

Twee groepen zzp’ers hebben wél toegang tot de tweede pijler. De eerste zijn zelfstandigen die net uit loondienst komen: je mag de pensioenregeling van je oude werkgever tot maximaal tien jaar vrijwillig voortzetten, waarbij je de volledige premie zelf betaalt. Je moet je daarvoor kort na je vertrek aanmelden; ABP hanteert bijvoorbeeld een termijn van negen maanden na uitdiensttreding, andere fondsen hebben eigen termijnen in hun reglement. Vraag dit dus direct na je vertrek na, niet pas als je bedrijf loopt.

De tweede groep zijn beroepen met een verplichte beroeps- of bedrijfstakpensioenregeling. Rijksoverheid noemt als voorbeelden artsen, fysiotherapeuten, notarissen, stukadoors en schilders. Voor hen geldt de jaarruimte niet als kader: de verplichte premies zijn geen lijfrentepremies maar aftrekbare zakelijke kosten, met een eigen begrenzing. Werk je in zo’n sector, controleer dan bij het betreffende fonds of de verplichting ook voor zelfstandigen geldt.

De oudedagsreserve: gesloten, maar niet verdwenen

Tot en met 2022 konden IB-ondernemers jaarlijks een deel van hun winst boekhoudkundig opzijzetten als fiscale oudedagsreserve (FOR). Het geld bleef in de onderneming; de belasting werd uitgesteld. Sinds 1 januari 2023 is toevoegen niet meer mogelijk. Wie op 31 december 2022 een reserve had staan, mag die laten staan: het overgangsrecht (artikel 10a.29 Wet IB 2001) laat de oude regels op die stand van toepassing.

Een bestaande oudedagsreserve kun je omzetten in een lijfrente. Die storting is aftrekbaar, los van je jaar- en reserveringsruimte, mits je haar vóór 1 juli van het volgende kalenderjaar betaalt. Doe je niets, dan valt de reserve op enig moment vrij, uiterlijk bij staking van de onderneming, en wordt zij dan bij je winst geteld. Omdat het geld in de onderneming zit, moet je dan wél liquide middelen hebben om de belasting of de lijfrentestorting te betalen.

Ziekte, overlijden en stoppen met ondernemen

Pensioen opbouwen veronderstelt dat je tot je AOW-leeftijd blijft verdienen. Voor een zzp’er is dat geen gegeven. Wie arbeidsongeschikt raakt, kan meestal niet meer inleggen; alleen bij een lijfrenteverzekering met premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid loopt de opbouw dan door. Voor het inkomen zelf ben je aangewezen op een private AOV, een broodfonds of, als de wet erdoor komt, de verplichte basisverzekering BAZ. Volgens hetzelfde CBS-cijfer betaalde in 2024 15,5 procent van de zzp’ers premie voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering.

Bij overlijden verschilt het per vorm. Het saldo van een lijfrenterekening of lijfrentebeleggingsrecht gaat naar je erfgenamen, die het als nabestaandenlijfrente moeten laten uitkeren. Bij een lijfrenteverzekering hangt het af van de polis: zonder nabestaandendekking kan het kapitaal (deels) aan de verzekeraar toevallen. Vraag dat expliciet na voordat je tekent, zeker als je een partner of kinderen hebt.

Stop je met ondernemen en ga je in loondienst, dan blijft je lijfrente gewoon staan en bouw je daarnaast pensioen op via je werkgever. Je jaarruimte wordt dan wel kleiner, omdat de pensioenaangroei bij de werkgever ervan af gaat. Staak je de onderneming met winst, dan mag je die stakingswinst onder voorwaarden in een lijfrente storten, boven op de gewone jaarruimte.

Verplicht pensioen voor zzp’ers: waar de politiek staat

Anders dan bij arbeidsongeschiktheid, waar de BAZ in de Tweede Kamer ligt, is er geen wetsvoorstel voor verplichte pensioenopbouw door zelfstandigen. In het Pensioenakkoord van 2019 spraken kabinet en sociale partners af de mogelijkheden in de tweede pijler te verkennen; de Stichting van de Arbeid adviseerde in maart 2024 over vier varianten, waaronder vrijwillige aansluiting en verplichte deelname. Het kabinet heeft daar tot nu toe geen keuze in gemaakt.

De laatste stand komt uit de verzamelbrief pensioenonderwerpen van 26 mei 2026. Daarin schrijft de minister van Sociale Zaken dat de pensioenopbouw van zelfstandigen structureel wordt gemonitord, dat in het najaar van 2026 een tweede meting volgt waarin het effect van de verruimde jaarruimte zichtbaar moet worden, en dat de ontwikkeling “vooralsnog geen aanleiding” geeft tot aanvullende maatregelen. Wel wordt gesproken met pensioenuitvoerders en sociale partners over het structureel maken van de experimenteerbepaling, en heeft het kabinet bij de uitwerking van de zzp-wetgeving “oog voor” pensioenopbouw. Een verplichting is daarmee niet van tafel, maar staat ook nergens op de agenda.

Zzp-organisaties als ZZP Nederland en PZO verzetten zich al jaren tegen een verplichting en pleiten voor betere toegang op vrijwillige basis. De praktische uitkomst is dat de derde pijler, met de sinds 2023 verruimde jaarruimte, voorlopig het beleidsinstrument is waarmee de overheid zzp-pensioen stimuleert.

Stappenplan: pensioen regelen in vijf stappen

• Breng in kaart wat je hebt. Log in op mijnpensioenoverzicht.nl voor je AOW-opbouw en oude werkgeverspensioenen. Tel daar je vrije vermogen en eventuele FOR-stand bij op.
• Bepaal je doel. Een gangbare vuistregel is 70 procent van je laatste inkomen, maar wat jij nodig hebt hangt af van je woonlasten, je partner en of je na de AOW-leeftijd wilt doorwerken. Het Nibud heeft rekenhulpen voor zelfstandigen.
• Bereken je jaar- en reserveringsruimte. Gebruik het hulpmiddel lijfrentepremie van de Belastingdienst met je cijfers van 2025 en van de tien jaar daarvoor. Bewaar de uitkomst voor je aangifte.
• Kies een vorm en leg in vóór 31 december. Verzekering, banksparen of beleggen; let op kosten, looptijd, wat er bij overlijden gebeurt en of je flexibel kunt inleggen bij een wisselend inkomen. Alleen betalingen in 2026 zijn aftrekbaar over 2026.
• Trek de inleg af en herhaal jaarlijks. Vermeld de betaalde premie, je jaarruimte en je reserveringsruimte in de aangifte inkomstenbelasting. Plan elk najaar een vast moment om je inleg aan te passen aan je winst.

Twijfel je tussen vormen of over de hoogte van je inleg, dan is een onafhankelijk financieel adviseur (zonder eigen producten) de aangewezen partij. Deze pagina is bedoeld om je die afspraak goed voorbereid in te laten gaan, niet om die te vervangen.

Tijdlijn en deadlines

Veelgestelde vragen