Opiniebijdrage van Boris Emmerig, advocaat en belastingadviseur bij Holla Legal & Tax.
Wie via één bureau of broker bij meerdere klanten werkt, heeft volgens de toelichting op de Zelfstandigenwet maar één opdrachtgever. Voor de veilige haven zijn er drie nodig. De vraag is of de regering hier de juiste partij als opdrachtgever aanwijst.
Wat de toelichting zegt over werken via een tussenpartij
De memorie van toelichting bij het conceptwetsvoorstel, dat sinds 1 oktober 2026 in internetconsultatie staat, onderscheidt twee vormen. In de eerste voert de zelfstandige een opdracht uit voor de intermediair, bij meerdere klanten van die intermediair. In de tweede werkt hij voor een eigen opdrachtgever en heeft de intermediair alleen vraag en aanbod bij elkaar gebracht. Ook een digitaal platform kan zo’n intermediair zijn.
Over de eerste vorm is de regering stellig: “Naar het oordeel van de regering is bij de eerste vorm sprake van één opdrachtgever, ongeacht het aantal opdrachten dat de zelfstandige verricht voor klanten van derde partij (intermediair).”
Dat heeft gevolgen. Een van de zeven criteria van de Zelfstandigenwet is dat de zelfstandige ten minste drie opdrachtgevers heeft in het lopende en het voorgaande kalenderjaar samen. Een interim-professional die zijn overeenkomsten met één broker sluit en via die broker na elkaar bij drie organisaties werkt, komt in deze lezing niet verder dan één. Brancheorganisaties van intermediairs, waaronder de NBBU en de Bovib, hebben daar kritiek op.
Rechtbank en hof wezen de bank aan, niet het bureau
Is de visie van de regering juist? In de belastingrechtspraak is deze situatie aan de orde geweest. Een financieel adviseur sloot een mantelovereenkomst met een detacheringskantoor, dat vervolgens een overeenkomst van opdracht aanging met de Rabobank. De adviseur werkte vanaf februari 2014 bij die bank. Hij factureerde aan het kantoor, het kantoor factureerde aan de bank. In geschil was of zijn inkomsten over 2014 winst uit onderneming waren of resultaat uit overige werkzaamheden.
De Rechtbank Zeeland-West-Brabant oordeelde op 29 november 2019 (ECLI:NL:RBZWB:2019:5311) dat de adviseur in 2014 voor “één (uiteindelijke) opdrachtgever” had gewerkt, en dat was de bank. De rol van het detacheringskantoor ontsteeg volgens de rechtbank de “bemiddelings- en kassiersfunctie” niet. De rechtbank achtte geloofwaardig dat de adviseur de opdracht zelf had binnengehaald en alleen via het kantoor liet lopen omdat de bank dat eiste.
Het Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch kwam op 4 maart 2021 tot een andere uitkomst, maar wees dezelfde partij aan (ECLI:NL:GHSHE:2021:664). Dat de adviseur via het kantoor “uitsluitend werkzaam is geweest voor één opdrachtgever”, de bank, duidde volgens het hof “niet op de voor een ondernemer vereiste onafhankelijkheid en zelfstandigheid”. Ook in de ogen van het hof was dus de bank de opdrachtgever, niet de intermediair.
De adviseur zelf had er weinig aan
De afloop hoort erbij. De rechtbank zag de adviseur als ondernemer, het hof niet, mede omdat hij in 2014 alleen voor die ene bank had gewerkt. De Hoge Raad liet dat oordeel op 8 september 2023 in stand en vernietigde de uitspraak alleen omdat het hof zijn beroep op het vertrouwensbeginsel niet had behandeld (ECLI:NL:HR:2023:1168). Bij het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden eindigde de zaak op 13 februari 2024 met een compromis: de navorderingsaanslag over 2014 bleef staan, en de inspecteur behandelt zijn inkomsten over 2015 en 2016 als winst uit onderneming (ECLI:NL:GHARL:2024:1096).
Het gaat hier bovendien om de inkomstenbelasting, terwijl de Zelfstandigenwet een bepaling in het arbeidsrecht wordt. Dat neemt niet weg wat rechtbank en hof deden: zij keken door de tussenpartij heen naar de organisatie voor wie het werk feitelijk werd gedaan.
Een bemiddelaar en kassier is geen opdrachtgever
Verdedigbaar is dus dat een intermediair die alleen bemiddelt en de betaling doorgeeft, transparant is, en dat zijn klanten materieel als opdrachtgevers van de werkende moeten worden geteld. De toelichting knoopt aan bij de partij voor wie de zelfstandige de opdracht formeel uitvoert. De rechters in deze zaak keken naar de werkelijke verhoudingen.
Die benadering werkt in twee richtingen. Wie via één broker bij drie verschillende organisaties werkt, telt dan drie opdrachtgevers. Wie via een broker jarenlang bij dezelfde organisatie zit, houdt er één, en moet het hebben van de overige omstandigheden, zoals ik eerder op deze plek beschreef. Dat lijkt mij zuiverder dan een telling die afhangt van de vraag via wie de factuur loopt. De consultatie staat open tot en met 29 oktober 2026, dus de regering kan deze passage nog aanpassen.
Deze tekst is een bewerking van de LinkedIn-bijdrage van Boris Emmerig. Opiniebijdragen weerspiegelen de opvatting van de auteur, niet noodzakelijk die van de redactie van ZZP Nieuws.
Bronnen: Internetconsultatie.nl (MvT conceptwetsvoorstel Zelfstandigenwet, 1 oktober 2026) · Rechtspraak.nl · LinkedIn-bijdrage Boris Emmerig
Boris Emmerig – Advocaat en belastingadviseur bij Holla legal & tax, werkzaam als belastingadviseur sinds 1990 en als advocaat sinds 1996. Bekijk alle artikelen van Boris Emmerig.