Een zelfstandige in de bouw voegt per fte minder dan de helft toe van wat een werknemer bij een groot bouwbedrijf produceert, becijfert het Centraal Planbureau op basis van cijfers over 2023 in de Nationale productiviteitsmonitor 2025 van 30 juni. Dat ene cijfer leidde de afgelopen weken in landelijke media en bouwvakbladen tot een simpele conclusie: de zzp’er remt de productiviteit van de bouw. Wie het hoofdstuk zelf leest, ziet dat het CPB die conclusie op drie punten relativeert.
Eerst de cijfers die het frame voeden. De werkgelegenheid in de bouw lag in 2025 6,4 procent hoger dan in 2020, en die groei komt grotendeels van zelfstandigen zonder personeel: hun aandeel steeg van 23 procent in 2015 naar 29 procent in 2025. Van alle bouwbedrijven is inmiddels 87 procent een eenpersoonszaak, eerder was dat 80 procent. Tegelijk stokt de productiviteitsgroei van de sector al sinds 2017, terwijl er juist meer gebouwd moet worden: het kabinet mikt op 100.000 nieuwe woningen per jaar en tot 2040 zijn bijna 50.000 nieuwe transformatorstations nodig.
Het CPB waarschuwt zelf voor zijn halveringscijfer
De eerste kanttekening staat in een voetnoot bij precies dat halveringscijfer: productiviteitsniveaus van zelfstandigen zijn volgens het CPB lastig te meten, en veranderingen over de tijd zeggen meer dan absolute niveaus. Bovendien geldt het beeld niet alleen voor de bouw. Ook in de totale marktsector produceert een zelfstandige per fte minder dan de helft van een werknemer bij een bedrijf met 250 of meer mensen. In de bouw loopt dat verschil wel sneller op met de bedrijfsgrootte dan elders, tekent het CPB aan. Maar wie het cijfer gebruikt om specifiek de bouwvakker met een eigen zaak de maat te nemen, rekt het verder op dan de opstellers doen.
De tweede kanttekening is de verklaring die het CPB expliciet als alternatief noemt: grote bouwbedrijven kunnen hun minst productieve werknemers hebben laten gaan, die vervolgens voor zichzelf begonnen. Dan daalt het gemiddelde van de zelfstandigen zonder dat de zzp-vorm zelf iemand minder productief maakt. Selectie in plaats van oorzaak.
Ook bedrijven met personeel zakken weg
De derde kanttekening is misschien de belangrijkste: de productiviteitsgroei daalt scherp in alle drie de deelsectoren, óók bij bedrijven met meer dan twee werknemers. De samenstelling van de sector bleef stabiel, dus aan verschuivingen tussen deelsectoren ligt het evenmin. Het Economisch Instituut voor de Bouw wijst daarnaast op een verschuiving van kapitaalintensieve nieuwbouw naar arbeidsintensief herstel- en renovatiewerk, plus meer verzuim, en verwacht juist daarom herstel. De doorlooptijd van een nieuwbouwwoning liep intussen op van anderhalf jaar in 2015 naar twee jaar in 2025, volgens het CPB mogelijk mede door lange procedures en administratieve lasten. Aan geen van die factoren verandert één zzp’er minder iets.
Waarom dit cijfer nu politiek gewicht krijgt
Dat het halveringscijfer juist nu rondgaat, is niet toevallig. De Belastingdienst handhaaft weer op schijnzelfstandigheid, op 31 december gaat het rechtsvermoeden bij uurtarieven onder 38 euro in, en het kabinet werkt aan een Zelfstandigenwet. In dat klimaat is een CPB-grafiek die zelfstandigen als productiviteitsrem neerzet politiek bruikbaar voor wie de bouw wil consolideren in grotere bedrijven.
Voor de 29 procent van de bouw die als zelfstandige werkt is de les daarom vooral: ken het rapport beter dan degene die het citeert. Het CPB stelt vast dát de kloof tussen eenpitters en grote bedrijven groeit en noemt de opmars van eenpitters een waarschijnlijke bijdrage aan de zwakke groei, maar zet meetbezwaren bij zijn eigen niveaucijfer, biedt zelf een alternatieve verklaring en laat zien dat de hele sector wegzakt, met of zonder personeel. Wie de bouw-zzp’er tot hoofdverdachte verklaart, leest het rapport selectiever dan de rekenmeesters het schreven.
Bron: CPB & CBS, Nationale productiviteitsmonitor 2025 (30 juni 2026) · Economisch Instituut voor de Bouw (2024, aangehaald door CPB) · CBS
Marco Weeber – Uitgever en eindredacteur van ZZP Nieuws, dat hij in 2014 oprichtte. Hij schrijft over wetgeving, fiscaliteit, handhaving en de arbeidsmarktpositie van zelfstandigen, met bijzondere aandacht voor de Wet DBA, schijnzelfstandigheid en de verplichte AOV. Marco kent het zzp-schap van binnenuit: hij werkte zelf als freelancer en is sinds 2023 opnieuw zelfstandig, naast zijn werk als privéinvesteerder. Daarvoor bouwde hij ruim twintig jaar ervaring op in sales en business development bij internationale technologiebedrijven. Hij volgt sinds 2014 de ontwikkelingen die zelfstandigen raken en vertaalt die naar de praktijk. Bekijk alle artikelen van Marco Weeber.