Ruim 4 op de 10 zzp’ers hebben last van handhaven wet DBA

Dat blijkt uit onderzoek van Vereniging ZZP Nederland onder circa 3.100 zelfstandigen. Sinds 1 januari 2025 controleert de Belastingdienst actief op schijnzelfstandigheid, zoals vastgelegd in de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA).

Wat houdt de Wet DBA in?

De DBA is ontworpen om te voorkomen dat zzp’ers in wezen in loondienst werken, terwijl ze (onder)betaald worden als zelfstandige. Vanaf begin 2025 kan de Belastingdienst opdrachtgever én opdrachtnemer aansprakelijk stellen wanneer er sprake is van schijnzelfstandigheid.

Belangrijkste uitkomsten

• 42% van de zzp’ers geeft aan impact te voelen van de handhaving, met in sectoren als zorg en ICT soms percentages tot ~48%.
• ≈40% werkt nu via een tussenpartij, vaak bemiddelingsbureaus – iets wat ruim de helft liever anders zou zien, maar velen accepteren het uit noodzaak.
• Meer dan de helft ervaart dat opdrachtgevers opdrachten intrekken of via tussenpersonen inhuren, waardoor direct werken stagneert.
• Bijna 75% klaagt over onduidelijkheid vanuit de overheid: regels zijn onvoldoende helder, wat onzekerheid bij zowel zzp’ers als opdrachtgevers veroorzaakt.

Oorzaken van onzekerheid

• Er was een handhavingsmoratorium tot eind 2024, maar dat ging op 1 januari 2025 definitief in.
• De Belastingdienst is ondersteund met een team van ongeveer 80 medewerkers, zonder uitbreiding, wat leidt tot sprake van krachtige maar beperkte handhaving.
• Er wordt gewerkt aan een opvolger van de Wet DBA, de Wet VBAR, maar deze treedt niet eerder in werking dan 2026.

Brede impact op zzp’ers en opdrachtgever-relatie

• Uit ander onderzoek blijkt dat 36% van de zzp’ers zich zorgen maakt over toekomstige opdrachtverlening. Er is zelfs sprake van een potentiële braindrain, waarbij ervaren zelfstandigen mogelijk stoppen of naar buitenlandse opdrachtgevers overstappen .
• Onderzoek onder 400 zzp’ers laat zien dat ±13% verwacht opdrachten kwijt te raken door de DBA-handhaving, en 6% overweegt te stoppen met ondernemen.

Mogelijke oplossingen

Advies van experts, zoals Geert‑Jan Waasdorp, onderkent urgente aanvullingen op het huidige beleid. Hij noemt onder meer:

1. Duidelijke criteria en frameworks, om interpretatieverschillen te verminderen.
2. Betere voorlichting voor opdrachtgevers én zelfstandigen over echte zelfstandigheid versus schijnzelfstandigheid.
3. Flexibele contractvormen, bijvoorbeeld met ‘DBA-checklists’ of modelovereenkomsten die juridische zekerheid bieden.

Wat kan er anders?

• Snel opvolgen van de opvolger-wet, zodat zowel zzp’ers als opdrachtgevers duidelijkere spelregels hebben.
• Transparantie over wat er per sector wordt gecontroleerd, zodat professionals weten waar ze aan toe zijn.
• Ruimte voor maatwerk, zodat langdurige opdrachten of specifieke branches met eigen karakteristieken niet automatisch tot misverstanden leiden.

Samenvatting

De strenge handhaving van de Wet DBA sinds 1 januari 2025 treft ruim 4 op de 10 zzp’ers, die vaak via bemiddelaars gaan werken of opdrachten verliezen. Onzekerheid over de regels – mede door het aflopen van het moratorium en uitstel van de opvolgerwet – versterkt deze effecten. Heldere communicatie, praktische tools en spoedige implementatie van een opvolgerwetgeving zijn cruciaal om de positie van zelfstandigen te beschermen en het vertrouwen te herstellen.

Bronnen: Welingelichte Kringen, Accountant.nl en ZZP Nederland