Laatst bijgewerkt: 8 december 2025, 13:59
NU.nl meldde dat “zzp’ers massaal opdrachten blijven uitvoeren ondanks strengere controles”. Die formulering suggereert dat het logisch of wenselijk zou zijn geweest dat zelfstandigen in groten getale zouden verdwijnen door het aangescherpte beleid. Maar dat is een aanname die niet klopt met de werkelijkheid én niet met het officiële doel van het beleid. Handhaving is bedoeld om misstanden tegen te gaan, niet om het aantal zzp’ers terug te dringen.
Strengere handhaving, maar het beleid richt zich niet tegen zelfstandigen
De Belastingdienst handhaaft sinds dit jaar actiever op schijnzelfstandigheid. Wanneer bij een samenwerking feitelijk sprake is van loondienst—omdat er een gezagsverhouding bestaat of vrijwel geen ondernemersrisico—kan een opdrachtgever een naheffing of correctie verwachten. Vanaf 2026 komen daar boetes bij.
Dat strengere optreden is echter niet ingevoerd om zzp’ers als beroepsgroep te verkleinen. De overheid benadrukt al jaren dat zelfstandigen volstrekt legaal en gewenst zijn, zolang ze daadwerkelijk als ondernemer werken. Het beleid is ontwikkeld om misbruik en oneerlijke concurrentie te voorkomen én om te voldoen aan Europese verplichtingen rond arbeidsrelaties.
Dat NU.nl de stijgende of stabiele aantallen zzp’ers gebruikt als contrast tegen de controles, doet voorkomen alsof die controles bedoeld zijn om uitstroom te veroorzaken. Dat is een vorm van framing die voorbijgaat aan het daadwerkelijke doel.
Aantallen zzp’ers blijven stabiel — en dat is logisch
Volgens cijfers van de Kamer van Koophandel stonden eind oktober 1.792.959 zzp’ers ingeschreven, een lichte stijging van 0,2 procent. Dat is geen verrassing: veel zelfstandigen voldoen gewoon aan de criteria voor ondernemerschap. Ze hebben meerdere opdrachtgevers, bepalen hun eigen werkwijze en lopen daadwerkelijk risico. Voor hen verandert er door strengere handhaving niets.
Tilburgse hoogleraar Joris Knoben spreekt van een “trendbreuk” omdat het aantal zzp’ers niet verder stijgt. Een stabilisatie is inderdaad zichtbaar in sectoren waar onzekerheid bestaat over toekomstige regels. Maar een massale uitstroom blijft uit, simpelweg omdat het merendeel van de zelfstandigen legitiem werkt.
Bovendien: een daling in KVK-registraties zou ook een vertekend beeld geven. Veel zzp’ers schrijven zich bij minder opdrachten niet onmiddellijk uit. Ze blijven zichtbaar in de statistieken totdat ze definitief stoppen.
Sectorverschillen: bouw stabiel, zorg krimpt licht
In de bouw, waar zo’n 230.000 zzp’ers actief zijn, leiden controles tot waarschuwingen bij een aantal bedrijven. Bedrijven moeten hun werkwijze aanpassen als de Belastingdienst aanwijzingen geeft. Toch blijft het totale aantal zelfstandigen in de sector stabiel. Grote bouwbedrijven geven aan dat eventuele schommelingen meer te maken hebben met de afronding van projecten dan met de nieuwe regels.
In de zorgsector zijn de aantallen zzp’ers wel licht gedaald. Vooral in de thuiszorg, kinderopvang en paramedische beroepen verdwijnen enkele duizenden zelfstandigen. Brancheorganisatie ActiZ ziet dat sommige zzp’ers in loondienst gaan vanwege onzekerheid over controles. Tegelijkertijd benadrukt de sector dat er juist grote behoefte blijft aan flexibiliteit, onder meer door avond- en nachtdiensten.
Het zijn sectorale verschuivingen, geen breed signaal dat de zzp-constructie onder druk staat.
Het echte probleem: verwarring door framing
Door de opsomming in het NU.nl-artikel — strengere controles, mogelijke boetes, en vervolgens “maar het aantal zzp’ers blijft gelijk” — kan bij lezers de indruk ontstaan dat het doel van de overheid is om het aantal zelfstandigen te verlagen. Maar in officiële communicatie staat dat handhaving bedoeld is om schijnzelfstandigheid te voorkomen, en ondernemerschap juist mogelijk te houden.
Dat onderscheid is essentieel voor de beeldvorming.
Wie alle zelfstandigen in één adem koppelt aan schijnconstructies, doet ondernemers tekort en schept een verkeerd maatschappelijk beeld van de zzp-sector.
Wat betekent dit voor zelfstandigen en opdrachtgevers?
Voor zelfstandigen verandert er in de basis weinig: wie als echte ondernemer werkt, hoeft zich door de controles geen zorgen te maken. Het is wel verstandig om de werkrelatie en contracten helder te documenteren, zeker bij langdurige opdrachten.
Opdrachtgevers moeten transparanter werken en duidelijke afspraken vastleggen. De behoefte aan flexibele inzet blijft in veel sectoren groot, maar de manier waarop die samenwerking wordt ingericht moet passen binnen de regels. Zo ontstaat er een eerlijk speelveld voor iedereen.
Conclusie
De stijgende of stabiele aantallen zzp’ers zijn geen afwijking, maar een logisch gevolg van het feit dat het overgrote deel van de zelfstandigen wérkelijk als ondernemer opereert. Strengere handhaving is niet gericht tegen zzp’ers zelf, maar tegen constructies die hen onterecht als ondernemer positioneren. De kop en toon van NU.nl passen in een breder patroon waarin het onderscheid tussen echte ondernemers en schijnzelfstandigheid vervaagt. Precies daarom is nuance zo belangrijk.
Addendum: Volkskrant-artikel toont vergelijkbare framing
Naar aanleiding van de publicatie van het NU.nl-artikel verscheen op 8 december ook een uitgebreide analyse in de Volkskrant over handhaving op schijnzelfstandigheid. Hoewel de insteek en diepgang anders zijn, valt op dat ook in dit stuk een vergelijkbare ondertoon terugkomt: de neiging om het succes of falen van handhaving te koppelen aan het aantal zzp’ers dat stopt of doorgaat. Dat staat op gespannen voet met het officiële doel van het beleid, dat zich richt op misstanden en niet op het verminderen van het aantal zelfstandigen.
In het Volkskrant-artikel zijn vier duidelijke vormen van framing te herkennen:
1. Het frame van “zzp’ers als maatschappelijk probleem”
Er wordt gesuggereerd dat de huidige situatie met zelfstandigen leidt tot maatschappelijke risico’s zoals “zorginfarcten”, “lege klassen” en “scheefgroei” in organisaties. Daarmee verschuift de aandacht van schijnconstructies naar zelfstandigen als groep, wat een vertekend beeld kan geven.
2. Het solidariteitsframe
De krant laat deskundigen uitgebreid aan het woord die stellen dat zzp’ers zich zouden “onttrekken” aan het sociale stelsel en minder bijdragen aan collectieve voorzieningen. Dat is een normatieve visie, geen centraal beleidsuitgangspunt, maar wordt wel als brede constatering gepresenteerd.
3. Het financiële-motivatieframe
Er wordt sterk benadrukt dat zelfstandigheid populair zou zijn door belastingvoordelen of aftrekposten. Hoewel dit voor sommige werkenden klopt, toont CBS-onderzoek dat de grootste groep zzp’ers vooral kiest voor autonomie, flexibiliteit en regie over het eigen werk. Die nuance raakt ondergesneeuwd.
4. Het aantallen-frame (daling = effectiviteit)
De Volkskrant stelt dat de daling van het aantal zzp’ers een teken zou zijn dat handhaving werkt. Dat is een logische gevolgtrekking wanneer je naar cijfers kijkt, maar het is geen bewijs dat de uitstroom vooral bestaat uit schijnzelfstandigen. Het kan ook onzekerheid, foutieve interpretaties of terughoudendheid bij opdrachtgevers weerspiegelen.
Door Marco Weeber, oprichter & redacteur ZZP Nieuws
Redactie ZZP Nieuws publiceert dagelijks nieuws, duiding en updates voor zelfstandig ondernemers in Nederland. Lees meer over onze redactie.