De Belastingdienst heeft het nieuwe Handhavingsplan arbeidsrelaties 2026 gepubliceerd. In dit plan staat hoe de fiscus vanaf 1 januari 2026 omgaat met arbeidsrelaties tussen opdrachtgevers en zzp’ers – nu zonder de coulance van de “zachte landing” die in 2025 gold. Boetes bij schijnzelfstandigheid komen weer nadrukkelijk in beeld en de beoordeling van arbeidsrelaties wordt opnieuw een normaal onderdeel van het toezicht op de loonheffingen.
Wat staat er precies in het plan, wat is er nieuw en wat betekent dit concreet voor zzp’ers en opdrachtgevers? ZZP Nieuws zet de belangrijkste punten op een rij.
Van zachte landing in 2025 naar normale handhaving in 2026
In 2025 gold een overgangsjaar: fouten in de kwalificatie van zzp-relaties konden leiden tot correcties en naheffingen, maar nog niet tot boetes, zolang organisaties konden laten zien dat zij serieus werkten aan verbetering.
Per 1 januari 2026 vervalt deze zachte landing. De Belastingdienst kan vanaf dan:
- naheffingsaanslagen opleggen bij een onjuiste kwalificatie van een arbeidsrelatie,
- boetes opleggen volgens de normale boeteregels,
- bij opzet en een groot fiscaal nadeel zelfs strafrechtelijke vervolging in beeld laten komen.
Daarmee wordt de handhaving op schijnzelfstandigheid vanaf 2026 merkbaar strenger dan in 2025.
Wat is nieuw in het Handhavingsplan arbeidsrelaties 2026?
Hoewel de basis van de Wet DBA niet wijzigt, bevat het nieuwe plan een aantal belangrijke accenten die voor de zzp-praktijk relevant zijn.
1. Boetes zijn terug als handhavingsmiddel
In 2025 werden geen boetes opgelegd voor een onjuiste kwalificatie van zzp-relaties. Vanaf 2026 gelden de normale boeteregels weer. De hoogte en toepassing zijn afhankelijk van verwijtbaarheid, omstandigheden en de mate van nalatigheid of opzet.
2. Ingroeimodel tot 2030
Normaal kan de Belastingdienst tot vijf jaar terug naheffen. Voor arbeidsrelaties geldt tot 2030 een ingroeimodel: de fiscus gaat in de praktijk niet verder terug dan 1 januari 2025, tenzij er sprake is van kwaadwillendheid of een eerdere aanwijzing die niet is opgevolgd. Vanaf 2030 kan weer volledig vijf jaar worden teruggegrepen.
3. Arbeidsrelaties als vast onderdeel van loonheffingentoezicht
Arbeidsrelaties worden in 2026 weer gezien als regulier onderdeel van het normale toezicht op loonheffingen. Dat betekent dat controles op zzp-relaties kunnen plaatsvinden binnen reguliere boekenonderzoeken of themacontroles, naast onderwerpen als de werkkostenregeling of gebruikelijk loon.
Hoewel arbeidsrelaties inhoudelijk al in het toezicht zijn opgenomen, werkt de Belastingdienst in 2026 nog met een apart handhavingsplan; de volledige integratie in het reguliere handhavingsplan is beoogd voor 2027.
4. Detectiemodule en risicoselectie
De Belastingdienst gebruikt een landelijke detectiemodule om inhuur van derden te signaleren en mogelijke risico’s te selecteren. Een signaal uit deze module leidt vervolgens tot handmatige beoordeling, waarna een vragenbrief, telefoongesprek, bedrijfsbezoek of boekenonderzoek kan volgen. Er wordt dus nadrukkelijk risicogericht gewerkt.
5. Ketens en tussenpersonen nadrukkelijk in beeld
Zzp’ers worden steeds vaker via brokers, detacheerders of andere tussenpersonen ingehuurd. De Belastingdienst benoemt daarom specifiek dat zij onderzoek doet naar de hele keten of driehoek (opdrachtgever – intermediair – zzp’er).
Doel ervan is te beoordelen wie feitelijk werkgever is, wie aanwijzingen geeft en wie economisch voordeel heeft bij de constructie.
6. Extra aandacht voor overheidsorganisaties
In vakmedia wordt inmiddels gemeld dat de Belastingdienst in 2026 extra aandacht geeft aan overheidsorganisaties. Dat sluit aan bij het handhavingsplan, waarin overheidsinstellingen worden genoemd als partijen die het “goede voorbeeld” moeten geven in hun inhuur van zelfstandigen.
Wat betekent dit voor zzp’ers?
Het handhavingsplan verandert de wet niet, maar maakt de praktijk wel scherper. Voor zzp’ers is vooral van belang dat hun zelfstandige positie aantoonbaar is.
Belangrijke aandachtspunten:
- Meerdere opdrachtgevers waar mogelijk (maar niet verplicht).
- Eigen ondernemingsrisico: zelf je werktijden en werkwijze bepalen, eigen materialen, eigen tarief, geen doorbetaling bij ziekte.
- Contract en praktijk moeten met elkaar overeenkomen.
- Bewijs van ondernemerschap bewaren: offertes, investeringen, administratie, marketing, eigen website, verschillende klanten.
Zzp’ers die daadwerkelijk als ondernemer werken binnen de geldende kaders, kunnen blijven doen wat zij doen. Wel wordt het belangrijker om dat goed vast te leggen.
Wat betekent dit voor opdrachtgevers?
Voor opdrachtgevers nemen de risico’s in 2026 toe:
- boetes zijn weer mogelijk;
- de Belastingdienst kan terug tot 1 januari 2025 (en vanaf 2030 mogelijk tot vijf jaar);
- risicogerichte controles worden intensiever;
- ketenconstructies en tussenpersonen worden nadrukkelijker onderzocht.
De Belastingdienst benadrukt dat handhaving niet is bedoeld om het aantal zzp’ers terug te dringen. Het doel is correcte toepassing van de loonheffingen en juiste kwalificatie van arbeidsrelaties.
Breder beeld: wat zien we in de media?
Uit recente berichtgeving blijkt dat:
- strengere handhaving invloed heeft op de arbeidsmarkt;
- sommige opdrachtgevers voorzichtiger worden met het inhuren van zzp’ers;
- in sectoren met veel zelfstandigen (zoals zorg, bouw, ICT) de discussie over kwalificatie toeneemt;
- overheidsorganisaties nadrukkelijk onder het vergrootglas liggen.
Conclusie: 2026 wordt een sleuteljaar voor zzp-arbeidsrelaties
Met het nieuwe handhavingsplan zet de Belastingdienst een duidelijke stap richting normalisering van toezicht op arbeidsrelaties. De periode van extra coulance is voorbij. Voor zzp’ers betekent dit dat hun ondernemerschap sterker onderbouwd moet zijn; voor opdrachtgevers dat zij bewuster moeten omgaan met inhuur en kwalificatie.
ZZP Nieuws blijft de ontwikkelingen volgen en duiden.
Overzicht relevante berichtgeving
– Belastingdienst – informatiepagina handhaving arbeidsrelaties
– Officiële publicatie: Handhavingsplan arbeidsrelaties 2026 (PDF)
– NU.nl – berichtgeving over strengere controles en boetes bij schijnzelfstandigheid
– ZiPconomy – analyse over handhaving, bedrijfsbezoeken en effecten op de arbeidsmarkt
– Taxence / Fiscaal Van Morgen – duiding handhaving en impact voor overheidsorganisaties
– Gemeente.nu – artikel over gevolgen van het handhavingsplan voor gemeenten
– LinkedIn-analyse door payrollspecialist Marco Zimmerman
Redactie ZZP Nieuws publiceert dagelijks nieuws, duiding en updates voor zelfstandig ondernemers in Nederland. Lees meer over onze redactie.
Wat hier ‘ondernemingsrisico’ wordt genoemd, zijn vooral praktische kenmerken van zelfstandigheid. Echte ondernemersrisico’s gaan over marktrisico, inkomensonzekerheid en het wegvallen van opdrachten. Geen doorbetaling bij ziekte is op zichzelf geen ondernemingsrisico als het inkomen structureel gegarandeerd is; ondernemingsrisico betekent dat je bedrijf kan omvallen, niet dat je één week geen factuur stuurt.