DPG Media-topman Christian Van Thillo en Mediahuis-ceo Gert Ysebaert vragen in NRC van 6 november 2026 om Europese regels tegen Google en andere AI-bedrijven, omdat die volgens hen de voorwaarden eenzijdig opleggen en journalistiek gebruiken zonder ervoor te betalen.
In de kern dezelfde klacht hoorde DPG Media sinds 2019 van zijn eigen freelance journalisten, die volgens NRC in 2022 tegenover een krantenmarkt stonden die door twee grote uitgevers wordt beheerst. Wie als zzp’er tegenover een opdrachtgever met grote marktmacht staat, heeft nauwelijks onderhandelingsmacht als het om zijn uurtarief gaat. Dat mechanisme beschrijven de uitgevers nu zelf, over hun eigen positie tegenover big tech.
Wat DPG en Mediahuis Google verwijten
Het verkeer van Google Search naar uitgevers daalde tussen juli 2025 en juli 2026 met 40 procent, na een daling van bijna 22 procent het jaar ervoor, schrijft NRC op basis van cijfers van het Amerikaanse databedrijf Chartbeat. Google zet een AI-samenvatting bovenaan de zoekresultaten, en volgens Van Thillo worden lezers daardoor niet meer doorgelinkt naar de krantensites. Wie zijn artikelen voor die AI wil afschermen, riskeert volgens hem ook uit de gewone zoekresultaten te verdwijnen, omdat Google zegt voor beide dezelfde technologie te gebruiken. Google stelt in NRC dat AI-overzichten wel naar websites linken en dat uitgevers sinds deze zomer hun artikelen kunnen uitsluiten van de AI-functies in Google Zoeken.
Van Thillo noemt de verhouding met big tech fundamenteel asymmetrisch. Ysebaert zegt over de licentiedeals die uitgevers afzonderlijk met AI-bedrijven sluiten dat de voorwaarden „eerlijk gezegd ook altijd vrij eenzijdig opgelegd” zijn. Beide ceo’s zeggen dat zonder overheidsingrijpen niets verandert. Van Thillo wijst naar Groot-Brittannië, waar de mededingingsautoriteit Google sinds juni verplicht uitgevers een afzonderlijke keuze te bieden. NRC zet daar Frankrijk naast, waar driehonderd krantentitels via de koepel APIG collectief met Google onderhandelen over vergoedingen voor het gebruik van hun journalistiek. Omdat Google die verplichtingen niet nakwam, legde de Franse toezichthouder boetes op van 500 miljoen euro in 2021 en 250 miljoen euro in 2024. Via Spur, een samenwerking van onder meer Mediahuis, de BBC, de Financial Times, The Guardian en The New York Times, werken uitgevers bovendien aan een standaard die vastlegt hoe AI-bedrijven journalistiek gebruiken, om zo een eerlijke prijs af te dwingen.
Wat freelance journalisten DPG verweten
De NVJ hield DPG Media jarenlang precies die machtsongelijkheid voor. Op 1 november 2019 verhoogde de rechter de regionale tarieven van freelance (foto)journalisten Britt van Uem en Ruud Rogier met 50 procent, met als motivering de ongelijkwaardige onderhandelingspositie van individuele freelancers tegenover een grote uitgever (NVJ, 5 november 2019). DPG ging in hoger beroep. In mei 2021 daagden freelancers Hans Teunissen en Peter Nicolai DPG opnieuw voor de rechter, omdat het bedrijf freelancers aanmerkelijk minder zou betalen dan eigen journalisten. NVJ-secretaris Thomas Bruning wees er toen op dat DPG een aandeel van bijna 50 procent op de Nederlandse dagbladmarkt heeft en winsten van honderden miljoenen maakt (ANP, 11 mei 2021). DPG Media maakte volgens NRC van 11 september 2022 125 miljoen euro winst in 2018 en 228 miljoen euro in 2021.
Na die twee rechtszaken volgde in 2022, mede op aandringen van de rechter volgens NRC, een collectieve afspraak: de Werkcode DPG Media. NVJ en DPG koppelden daarin het freelancetarief aan 167 procent van het cao-loon, met een bodemtarief van 30 euro per uur, ingaand 1 juli 2022. Over de uitvoering ontstond direct discussie: DPG stelde volgens NRC dat de bestaande tarieven gemiddeld al aan de Werkcode voldeden, freelancers van Trouw en de Volkskrant betwistten dat.
Ook het bodemtarief biedt geen bestaanszekerheid, betoogt fotograaf Wilmar Dik, die zich inzet voor de positie van zelfstandigen en eerder op ZZP Nieuws voorrekende hoe een zzp’er zijn echte ondergrens berekent. In zijn pleidooi voor sectorale minimumtarieven op de site van de NVJ rekent hij met het in 2023 naar 30,78 euro geïndexeerde bodemtarief en met 24 declarabele uren per week, afgeleid uit de NVJ Arbeidsmarktmonitor. Na aftrek van 35 procent voor kosten en belastingen houdt een freelance journalist dan ongeveer 1.725 euro netto per maand over, en dat zet Dik naast het brutominimumloon van 2.315 euro per maand. De vergelijking is de zijne en de aannames zijn de zijne, maar de uitkomst is duidelijk: het bodemtarief van de uitgever die nu een eerlijke prijs van Google eist, levert bij 24 declarabele uren geen leefbaar inkomen op. Op 7 november legde Dik op LinkedIn de vervolgvraag neer: de uitgevers willen terecht een vergoeding van AI-bedrijven, maar wie zorgt ervoor dat die vergoedingen „ook terechtkomen bij de journalisten, fotografen en andere makers die het werk daadwerkelijk produceren”? Naast auteursrechtelijke vergoedingen zijn volgens hem sectorspecifieke tariefondergrenzen nodig.
Dat collectief onderhandelen lange tijd niet kon, lag aan de kartelregels, zei NVJ-secretaris freelancerszaken Milen van Boldrik in NRC van 11 september 2022: freelancers golden als ondernemers, „maar door de situatie dat de krantenmarkt wordt gedomineerd door twee grote uitgevers hebben ze heel weinig marktmacht”. Dat freelancers daarom collectief hun belangen moeten kunnen behartigen, erkende volgens NRC ook de ACM. Fiscaal jurist Jasper Commandeur zette dat NRC-stuk uit 2022 op 7 november op LinkedIn naast het NRC-verhaal van 6 november, en opende zijn post met de vraag of hier een monopolist een andere monopolist een monopolie verwijt.
Het mededingingsrecht heeft deze spiegel al ingebouwd
Het kartelverbod verbiedt ondernemers om samen prijzen af te spreken, en een zzp’er geldt als ondernemer. Het Hof van Justitie van de EU bepaalde op 4 december 2014 in het FNV KIEM-arrest (zaak C-413/13) dat dit anders ligt voor schijnzelfstandigen: wie feitelijk in een positie verkeert die vergelijkbaar is met die van een werknemer, is voor het mededingingsrecht geen onderneming, zodat een cao ook zijn tarieven mag regelen. De Europese Commissie legde op 29 september 2022 in een officiële toelichting op het kartelverbod uit dat ook drie groepen echte zelfstandigen zonder personeel erbuiten vallen; de Autoriteit Consument en Markt nam dat in februari 2023 over in de Leidraad tariefafspraken zzp’ers. Collectief met de opdrachtgever over tarieven onderhandelen mag sindsdien voor wie economisch afhankelijk is van die opdrachtgever (gemiddeld minstens 50 procent van het jaarinkomen over één of twee jaar), voor wie zij-aan-zij met werknemers dezelfde of vergelijkbare taken uitvoert, en voor wie via een digitaal arbeidsplatform werkt.
De ACM legt bovendien geen boetes op als zzp’ers collectief onderhandelen met een opdrachtgever met meer dan 2 miljoen euro jaaromzet of minstens tien personeelsleden, omdat de toezichthouder er dan van uitgaat dat de zzp’ers onvoldoende onderhandelingsmacht hebben. Die terughoudendheid geldt niet voor zzp’ers die door schaarste of expertise zelf een sterke positie hebben. DPG Media en Mediahuis, die volgens NRC net als de andere grote Europese uitgevers omzetten van honderden miljoenen tot miljarden euro’s draaien, zitten ver boven die drempel. Hoe collectieve afspraken over zzp-tarieven in cao’s inmiddels uitpakken, analyseerde Jan-Willem Duim eerder op ZZP Nieuws in Bestrijden cao’s schijnzelfstandigheid, of bevestigen ze die juist?
Wat zzp’ers buiten de journalistiek hieraan hebben
In NRC beschrijven de uitgevers hoe een partij met marktmacht werkt: hij bepaalt de voorwaarden, laat geen echte keuze om eruit te stappen en gebruikt andermans werk zonder er naar hun oordeel redelijk voor te betalen. Dat verhaal herkent de zorg-zzp’er tegenover een inkoopcombinatie van ziekenhuizen, of de ICT’er die al jaren vrijwel al zijn omzet bij één opdrachtgever haalt. Voor hen kan de ACM-leidraad ruimte bieden: wie zonder personeel zelf het werk doet en gemiddeld minstens de helft van zijn inkomen bij één opdrachtgever verdient, valt onder een van de groepen die collectief met die opdrachtgever over het tarief mogen onderhandelen zonder het kartelverbod te schenden.
De uitgevers vragen Brussel om wat DPG’s eigen freelancers pas na twee rechtszaken bereikten en wat de ACM voor zzp’ers in 2023 beschreef: de ruimte om als zwakke partij collectief tegenover een machtige te staan. Een freelancer die bij zijn volgende tariefgesprek met een grote opdrachtgever de woorden van Van Thillo en Ysebaert aanhaalt, heeft geen juridisch argument in handen, wel een argument dat de opdrachtgever zelf heeft aangedragen.
Bronnen: NRC, 6 november 2026 (Kasper Goethals) en 11 september 2022 (Menno van den Bos) · ACM, Leidraad tariefafspraken zzp’ers, februari 2023 · NVJ: bericht 5 november 2019, Werkcode DPG Media 2022, Monitor Freelancers en Media 2023 · Wilmar Dik, Bestaanszekerheid voor zzp’ers: sectorale minimumtarieven als oplossing, nvj.nl (eerder gepubliceerd 8 mei 2025)
Marco Weeber – Uitgever en eindredacteur van ZZP Nieuws, dat hij in 2014 oprichtte. Hij schrijft over wetgeving, fiscaliteit en handhaving, met bijzondere aandacht voor de Wet DBA, schijnzelfstandigheid en de verplichte AOV. Het zzp-schap kent hij van binnenuit: hij werkte als freelancer en is sinds 2023 opnieuw zelfstandig. Bekijk alle artikelen van Marco Weeber.