De verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen komt opnieuw nadrukkelijk in beeld. Het kabinet werkt aan de Basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen (BAZ): een publieke basisverzekering die zelfstandigen moet beschermen tegen langdurig inkomensverlies bij ziekte.
Voor veel zzp’ers is het onderwerp beladen: een verplichting voelt als beperking van ondernemersvrijheid, terwijl anderen juist wijzen op het gebrek aan vangnet bij langdurige uitval. Eén punt is in elk geval duidelijk: een groot deel van de zelfstandigen is nu niet verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid, en de overheid wil dat veranderen.
In dit artikel zetten we op een rij wat er inmiddels vastligt, wat de BAZ in hoofdlijnen inhoudt, en welke onderdelen nog níet definitief zijn.
Veel zzp’ers zijn onverzekerd tegen arbeidsongeschiktheid
In de praktijk heeft een grote groep zelfstandigen geen arbeidsongeschiktheidsverzekering. Dat kan een bewuste keuze zijn (kosten, inschatting van risico’s), maar het betekent ook dat langdurige uitval kan leiden tot forse financiële problemen. Dit is één van de belangrijkste redenen waarom de overheid toewerkt naar een basisvoorziening voor alle zelfstandigen.
Wat is de BAZ precies?
De BAZ is bedoeld als een publieke basisverzekering voor arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen. In het wetsvoorstel gaat het om inkomstenbelasting-ondernemers, dus niet alleen “klassieke zzp’ers”, maar ook ondernemers met een eenmanszaak, vof of maatschap.
De hoofdlijnen zoals ze nu in de voorstellen en toelichtingen terugkomen:
- De BAZ is een eigen stelsel voor zelfstandigen, los van de WIA voor werknemers.
- Het UWV beoordeelt arbeidsongeschiktheid en keert uit.
- De Belastingdienst int de premie.
- De wachttijd voordat er een uitkering kan starten is 104 weken (2 jaar).
- De uitkering loopt door tot de AOW-leeftijd en is gemaximeerd rond het niveau van het wettelijk minimumloon(de regeling is dus nadrukkelijk “basis”).
Belangrijk: dit is een basisvangnet. Wie een hogere inkomenszekerheid wil, zal (ook straks) naar aanvullende private opties moeten kijken.
Premie: 5,4% van de winst, met een maximum rond €170 per maand
In het aangepaste wetsvoorstel is de premie verlaagd naar 5,4% van de winst uit onderneming. Er geldt een maximale premiegrondslag van 142,86% van het wettelijk minimumloon, waardoor de maximale premie (bij het toenmalige prijspeil) uitkomt op ongeveer €171 bruto per maand.
Dit bedrag kan door ontwikkelingen in minimumloon en premie-inschattingen later veranderen, maar de systematiek (percentage + maximum op basis van minimumloon) is wel een belangrijk ankerpunt.
Wanneer gaat de verplichte AOV in?
De BAZ gaat op zijn vroegst in 2030. Dat is ook logisch: het voorstel vraagt veel van de uitvoering (UWV-keuringen, premie-inning, processen rond opt-out en samenloop).
Tegelijk is er recente kritiek op uitvoerbaarheid. De Raad van State heeft in december 2025 stevig geoordeeld dat het wetsvoorstel in de huidige vorm “niet of nauwelijks uitvoerbaar” is en adviseert om eerst structurele knelpunten in het bestaande arbeidsongeschiktheidsstelsel aan te pakken. Dit kan invloed hebben op tempo en vorm van de uiteindelijke wet.
Kortom: de ambitie “richting 2030” staat, maar de route ernaartoe is politiek en praktisch nog niet uitonderhandeld.
Cruciaal punt: de peildatum en het overgangsrecht (nog niet definitief)
Voor veel zelfstandigen draait het om één vraag: val ik straks onder de verplichte BAZ of kan ik eruit blijven omdat ik al verzekerd ben?
Daarvoor is de peildatum cruciaal: het moment waarop wordt vastgesteld of je al een private AOV had en dus onder overgangsrecht (“eerbiedigende werking”) valt.
Wat we wél weten:
- Het ministerie heeft aangegeven dat de peildatum nog niet is vastgesteld.
- De peildatum hoeft niet gelijk te zijn aan het moment dat de wet wordt aangenomen of ingaat; die kan ook eerder liggen.
Wat we níet zeker weten:
- Dat de peildatum “zeker in 2026” valt. Dat wordt door adviseurs en marktpartijen wel verwacht, maar is nog geen officieel besluit.
Wanneer ben je vrijgesteld als je al een AOV hebt?
In de huidige plannen geldt: zelfstandigen die vóór de peildatum al een private AOV hebben, kunnen onder het overgangsrecht vallen. De eisen lijken relatief beperkt op één kernpunt na, namelijk de eindleeftijd:
- De bestaande verzekering moet blijven uitkeren tot minimaal 55 jaar (dus niet stoppen bij bijvoorbeeld 60 is niet per se het probleem; het gaat erom dat de verzekering in elk geval tot 55 doorloopt).
- Bij overgangsrecht spelen hoogte van het verzekerde bedrag en medische uitsluitingen in de basis geen doorslaggevende rol.
Let op: er circuleren in de praktijk verschillende lijstjes met voorwaarden. De harde lijn uit de berichtgeving en toelichtingen is in elk geval: voor overgangsrecht is de eindleeftijd van 55 jaar een belangrijk ijkpunt, terwijl bij “later instappen” (na peildatum) sneller gelijkwaardigheidseisen gaan gelden.
Na de peildatum: alleen vrijstelling bij een verzekering die minstens gelijkwaardig is
Wie pas na de peildatum een AOV afsluit, kan volgens de plannen alleen vrijstelling krijgen als die private verzekering minstens dezelfde voorwaarden biedt als de BAZ. Denk aan:
- uitkering pas na ongeveer twee jaar wachttijd,
- uitkering tot AOW-leeftijd,
- en geen constructies die de dekking in de praktijk flink beperken.
Dit is precies waarom adviseurs en sommige belangenbehartigers zeggen: wie “zelf regie” wil houden, moet vóór de peildatum keuzes maken. Maar: omdat de peildatum nog niet bekend is, blijft dat vooralsnog een strategische afweging, geen vast advies.
Broodfonds of schenkkring: telt niet als alternatief voor de BAZ
Een belangrijk detail voor veel zzp’ers: deelname aan een broodfonds of schenkkring geldt in de plannen niet als “al verzekerd” voor vrijstelling van de BAZ. Zulke collectieven kunnen wel helpen om een eigen wachttijd te overbruggen, maar vervangen de basisverzekering niet.
Kritiek op de BAZ: veel premie, lage uitkering en lange wachttijd
De belangrijkste inhoudelijke kritiekpunten die je nu terugziet:
- Wachttijd van twee jaar: je moet langdurig uitvallen voordat je überhaupt iets uit de basisverzekering krijgt.
- Uitkering op minimumniveau: voor veel zelfstandigen is dat onvoldoende om vaste lasten en levenstijl te dragen.
- Kosten-batengevoel: veel mensen verwachten jarenlang premie te betalen zonder ooit te incasseren.
Tegelijk is dit precies het karakter van een basisstelsel: solidariteit en minimumvangnet, niet volledige inkomenscontinuïteit.
Wat kun je als zzp’er nu doen?
Zonder vooruit te lopen op persoonlijke financiële keuzes kun je wél een paar praktische checks doen:
- Breng je huidige vangnet in kaart
Heb je een AOV, buffer, partnerinkomen of andere voorziening? Hoe lang kun je uitval opvangen? - Als je al een AOV hebt: controleer de eindleeftijd
Kijk of je dekking in elk geval tot 55 jaar doorloopt, omdat dat een kernpunt is in het overgangsrecht zoals het nu is uitgewerkt. - Volg de peildatum en het wetgevingstraject actief
De peildatum is nog niet vastgesteld. Zodra die bekend is, verandert de “ruimte om zelf te kiezen” mogelijk snel. - Houd rekening met uitvoeringsonzekerheid
De Raad van State is kritisch over de uitvoerbaarheid. Dat kan leiden tot aanpassingen in vorm of tempo.
Conclusie
De verplichte AOV voor zelfstandigen (BAZ) komt dichterbij, met als vroegste invoering rond 2030. De kern van de regeling ligt al redelijk vast: publieke basisverzekering, twee jaar wachttijd, uitkering tot AOW op minimumniveau en premie rond 5,4% van de winst met een maximum rond €170 per maand (prijspeil destijds).
Wat nog níet vastligt — en voor veel zzp’ers juist het belangrijkst is — is de peildatum en de precieze invulling van overgangsrecht en vrijstellingen. Zodra daar meer duidelijkheid over komt, kan dat voor zelfstandigen het moment zijn om keuzes te heroverwegen.
Lees ook andere artikelen m.b.t. dit onderwerp op ZZP Nieuws:
Verdere achtergrond over de verplichte AOV (BAZ)
Waarom zzp’ers zich in de praktijk moeten verzekeren
Bronnen
- FD – “De verplichte verzekering voor zzp’ers komt eraan” (betaalmuur; tekst door gebruiker aangeleverd)
- Rijksoverheid (12 sept 2025) – Wetsvoorstel BAZ naar Raad van State (premie 5,4%, wachttijd 2 jaar)
- Raad van State – dossier Wet basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen (o.a. premiegrondslag 142,86% WML, max premie, wachttijd 104 weken)
- Raad van State (nieuwsbericht) – advies over basisverzekering voor zelfstandigen
- Rijksoverheid – pagina “Plannen voor verplichte basisverzekering arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen”
- ZZP Nederland – uitleg verplichte AOV/BAZ en overgangsrecht
- Verbond van Verzekeraars – Q&A over de BAZ (o.a. wachttijd, relatie met broodfondsen)
Redactie ZZP Nieuws publiceert dagelijks nieuws, duiding en updates voor zelfstandig ondernemers in Nederland. Lees meer over onze redactie.