Met een vrijwaringsclausule legt een opdrachtgever of bemiddelaar de rekening bij jou als de Belastingdienst achteraf vaststelt dat je in loondienst werkte. Zo’n clausule is niet verboden, maar de wet zet er grenzen aan. De premies werknemersverzekeringen en de werkgeversheffing Zvw mag een werkgever niet op je verhalen, wat er ook in het contract staat. De loonbelasting en premie volksverzekeringen mag hij wel terugvragen, en dat bedrag kun je verrekenen met je inkomstenbelasting. Aan de vraag of je zzp’er bent, verandert de clausule niets.
- Wat is een vrijwaringsclausule?
- De clausule verandert niets aan de vraag of je zzp’er bent
- Wat mag een opdrachtgever op je verhalen en wat niet?
- Rekenvoorbeeld: minder dan de helft is verhaalbaar
- Loonbelasting terugbetalen: wanneer wel en wanneer niet
- Wat je zelf betaalt, ook zonder clausule
- Hoe ver terug en welke boetes: de stand in oktober 2026
- Zo loop je de clausule in je contract na
- Wat verandert de Zelfstandigenwet?
- Veelgestelde vragen
Wat is een vrijwaringsclausule?
Een vrijwaringsclausule is een bepaling in een overeenkomst van opdracht waarin de opdrachtnemer belooft de opdrachtgever schadeloos te stellen als de samenwerking achteraf als dienstbetrekking wordt aangemerkt. De aanleiding is de naheffing loonheffingen. Stelt de Belastingdienst vast dat een zzp’er in feite in loondienst werkte, dan moet de opdrachtgever alsnog loonheffingen betalen. De wet legt de plicht om loonbelasting in te houden en af te dragen namelijk bij de inhoudingsplichtige, de werkgever dus (artikel 27 van de Wet op de loonbelasting 1964).
De clausule komt voor in contracten met opdrachtgevers en met bemiddelaars, in verschillende gedaanten:
De opdrachtnemer vrijwaart de opdrachtgever voor naheffingen, soms ook voor boetes, rente en “alle schade”
De opdrachtgever mag bedragen die bij hem zijn nageheven terugvorderen bij de opdrachtnemer
De opdrachtnemer staat ervoor in dat er geen dienstbetrekking ontstaat en draagt de verantwoordelijkheid voor de juiste beoordeling
In de modelovereenkomsten die de Belastingdienst in 2016 op zijn website aanbood, stonden zulke bepalingen niet. Ze waren weggelaten omdat ze voor de fiscale beoordeling van een arbeidsrelatie niet relevant zijn, schreef staatssecretaris Wiebes van Financiën op 25 augustus 2016 aan de Tweede Kamer. Ongebruikelijk noemde hij ze niet.
De clausule verandert niets aan de vraag of je zzp’er bent
Of een overeenkomst een arbeidsovereenkomst is, hangt af van wat partijen zijn overeengekomen en hoe er feitelijk wordt gewerkt. De Hoge Raad besliste op 6 november 2020 dat de bedoeling van partijen bij die vraag geen rol speelt. In het Deliveroo-arrest van 24 maart 2023 somde hij de omstandigheden op die samen worden gewogen, waaronder de manier waarop het werk en de werktijden worden bepaald en de inbedding van het werk in de organisatie van de opdrachtgever.
Een belofte in het contract dat er geen dienstbetrekking ontstaat, voorkomt die dienstbetrekking dus niet. Legt hetzelfde contract vast dat je binnen de organisatie en de kaders van de opdrachtgever werkt, dan beschrijft het zelf een van de omstandigheden die bij de beoordeling meetellen.
Ook de verantwoordelijkheid voor de beoordeling laat zich niet per contract verleggen. De inhoudingsplicht rust volgens de wet op de werkgever, en de Belastingdienst gaat ervan uit dat opdrachtgever en opdrachtnemer samen beoordelen of er sprake is van loondienst. Een clausule regelt alleen wie tussen jullie onderling de rekening draagt, en ook dat alleen voor zover de wet het toelaat.
Let op: twijfel je of je opdracht de toets doorstaat, dan helpt de clausule je niet verder. Loop de punten na waarop de rechter en de Belastingdienst beoordelen in de kennisbankpagina Wanneer ben je écht zzp’er?
Wat mag een opdrachtgever op je verhalen en wat niet?
Een naheffing loonheffingen bestaat uit verschillende onderdelen, en voor elk onderdeel geldt een andere regel.
| Onderdeel | Verhalen op jou? | Waar het staat |
|---|---|---|
| Loonbelasting en premie volksverzekeringen | Ja | Dit deel hoort de werknemer te dragen. Wat je terugbetaalt, kun je als voorheffing verrekenen met je inkomstenbelasting (antwoord van de staatssecretaris van Financiën, 25 augustus 2016) |
| Premies werknemersverzekeringen | Nee | Artikel 20 van de Wet financiering sociale verzekeringen. Uitzondering: onder voorwaarden ten hoogste de helft van de premie Werkhervattingskas (artikel 34, tweede lid) |
| Werkgeversheffing Zvw | Nee | Artikel 42, zevende lid, van de Zorgverzekeringswet |
| Belastingrente | De opdrachtgever kan erom vragen | Belastingdienst, uitleg over de gevolgen voor de opdrachtnemer |
| Boetes | Niet in de wet geregeld | Zie de toelichting onder deze tabel |
Voor de premies en de werkgeversheffing is de wet uitgesproken. Artikel 20 van de Wet financiering sociale verzekeringen luidt: “De werkgever mag de door hem verschuldigde premie niet verhalen op de werknemer. Elk beding waarbij van de eerste zin wordt afgeweken, is nietig.” De Zorgverzekeringswet bevat voor de werkgeversheffing dezelfde regel. Op een nietig beding kan de opdrachtgever zich niet beroepen, ook niet als je het contract hebt ondertekend.
Een bepaling die het verhaal van deze premies toch regelt, is volgens de staatssecretaris “in zijn geheel nietig en converteert niet in een geldige bepaling”. Hoe een rechter een breed geformuleerde clausule beoordeelt die zowel de verhaalbare loonbelasting als de premies omvat, hangt af van de tekst en de omstandigheden.
Hoe de discussie in 2016 begon. De Persgroep nam in haar voorwaarden voor freelance journalisten van 28 april 2016 op dat zij alle schade op de freelancer mocht verhalen als die als werknemer zou worden aangemerkt. Kamerlid Mei Li Vos (PvdA) stelde er vragen over. Volgens het antwoord van de staatssecretaris schrapte de uitgever de bepalingen op 8 juli 2016.
Boetes: de wet zegt er niets over
De belastingwetten verbieden het verhaal van een boete niet en regelen het ook niet. Rechtspraak van de Hoge Raad over fiscale boetes tussen opdrachtgever en zzp’er is ons niet bekend. Wel oordeelde de Hoge Raad op 11 december 2015 over boetes op grond van de Wet arbeid vreemdelingen, in een geschil tussen twee bedrijven. Een beding om zo’n boete te verhalen is niet zonder meer nietig, maar de ernst van het verwijt aan de partij die verhaal zoekt, weegt mee bij de vraag of zij zich op het beding mag beroepen. Een beding dat ook boetes dekt die de verhaal zoekende partij kreeg omdat zij de wet met opzet of door grove schuld niet naleefde, kan volgens de Hoge Raad wel nietig zijn.
Dat is voor zzp’ers van belang, omdat de Belastingdienst in 2026 bij de beoordeling van arbeidsrelaties alleen vergrijpboetes kan opleggen. Die gaan over opzet of grove schuld. Het arrest gaat wel over een andere wet. Of een rechter het verhaal van een fiscale vergrijpboete op een zzp’er zou toestaan, is niet uitgemaakt.
Rekenvoorbeeld: minder dan de helft is verhaalbaar
De Belastingdienst geeft op zijn website een voorbeeld met de tarieven van 2026. Een zzp’er werkt van januari tot en met juni 2026 voor een opdrachtgever en ontvangt daarvoor 24.000 euro exclusief btw. Bij een controle stelt de Belastingdienst vast dat er sprake was van loondienst en dat de opdrachtgever te goeder trouw handelde. De opdrachtgever moet dan ongeveer het volgende betalen:
| Onderdeel van de naheffing | Bedrag | Verhaalbaar? |
|---|---|---|
| Loonbelasting en premie volksverzekeringen | € 4.912 | Ja |
| Premies werknemersverzekeringen (16,03%) | € 3.847 | Nee |
| Werkgeversheffing Zvw (6,10%) | € 1.464 | Nee |
| Totaal | € 10.223 |
Van de 10.223 euro kan de opdrachtgever 4.912 euro op de zzp’er verhalen. De overige 5.311 euro blijft voor zijn rekening, met als enige uitzondering ten hoogste de helft van de premie Werkhervattingskas. Die premie is in dit voorbeeld 1,52 procent van het loon, zodat de helft neerkomt op ongeveer 182 euro.
Had de opdrachtgever kunnen weten dat het om loondienst ging, dan rekent de Belastingdienst voor de loonbelasting en premie volksverzekeringen met een tarief van 52 procent en vervallen de maxima voor de premies en de Zvw-bijdrage. De naheffing valt dan hoger uit.
Loonbelasting terugbetalen: wanneer wel en wanneer niet
Dat de loonbelasting en premie volksverzekeringen verhaalbaar zijn, betekent niet dat je ze in elk geval moet terugbetalen.
Je hebt al een definitieve aanslag inkomstenbelasting
Heb je over het jaar van de opdracht al een definitieve aanslag inkomstenbelasting gekregen, dan heb je over die inkomsten zelf al belasting betaald. De Belastingdienst schrijft dat je opdrachtgever je in dat geval niet zal vragen om de loonbelasting en premie volksverzekeringen terug te betalen. In een interne richtlijn van 18 december 2024 staat dat er geen plaats is voor naheffing van loonbelasting als over het loon al inkomstenbelasting is geheven met een aanslag. De premies werknemersverzekeringen en de werkgeversheffing Zvw kan de Belastingdienst dan nog wel bij de opdrachtgever naheffen.
De naheffing is als eindheffing opgelegd
Een naheffingsaanslag loonbelasting wordt in de regel opgelegd als eindheffing. Die komt volgens het Handboek Loonheffingen 2026 voor rekening van de werkgever. Wil de opdrachtgever de loonbelasting op jou verhalen, dan moet hij de Belastingdienst vragen om een naheffingsaanslag die hij kan verhalen en daarvoor per persoon de gegevens aanleveren (artikel 31, eerste lid, onderdeel a, van de Wet op de loonbelasting 1964), of zijn aangiften per opdrachtnemer corrigeren. Een opdrachtgever met veel zzp’ers en korte opdrachten moet daar dus werk voor verzetten.
Wat je terugbetaalt, verreken je
Betaal je de loonbelasting en premie volksverzekeringen wel terug, dan tel je dat bedrag in je aangifte inkomstenbelasting mee als voorheffing. Het komt in mindering op wat je over je totale inkomen verschuldigd bent.
Wat je zelf betaalt, ook zonder clausule
Los van wat de opdrachtgever verhaalt, heeft een vaststelling achteraf gevolgen voor je eigen aangifte. Voor de opdracht die als loondienst wordt aangemerkt, ben je geen ondernemer voor de inkomstenbelasting. Je mag de kosten van die opdracht niet aftrekken, en de opdracht telt niet mee voor de zelfstandigenaftrek, de investeringsaftrek en de mkb-winstvrijstelling.
De Belastingdienst rekent het voor met een controle over 2025: een opdracht met 36.000 euro omzet en 2.000 euro kosten blijkt loondienst te zijn geweest.
| Gevolg voor de zzp’er | Bedrag |
|---|---|
| Kostenaftrek vervalt | € 2.000 |
| Zelfstandigenaftrek vervalt | € 2.470 |
| Mkb-winstvrijstelling vervalt | € 4.005 |
| Te weinig betaalde inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen over € 8.475 (bij benadering) | € 3.245 |
| Te veel betaalde bijdrage Zvw over € 8.475, terug te vragen | € 1.448 |
Tel je die laatste twee bedragen tegen elkaar weg, dan kost de herkwalificatie deze zzp’er ongeveer 1.800 euro aan eigen belasting, nog voordat de opdrachtgever iets verhaalt. De Belastingdienst maakt één uitzondering: een opdracht in loondienst telt toch mee als ondernemersactiviteit als ze sterk samenhangt met ander werk dat je wel als ondernemer doet en daaraan ondergeschikt is.
Daar staat iets tegenover. Als werknemer ben je verzekerd voor de werknemersverzekeringen, met recht op een uitkering bij werkloosheid, ziekte of arbeidsongeschiktheid. Over de gevolgen voor de btw bij een vaststelling achteraf heeft de Belastingdienst op zijn website nog geen uitleg gepubliceerd (peildatum 8 oktober 2026).
Hoe ver terug en welke boetes: de stand in oktober 2026
Hoe groot het risico is waar een vrijwaringsclausule over gaat, hangt af van het handhavingsbeleid van de Belastingdienst. Dat staat in het Handhavingsplan arbeidsrelaties 2026 (versie van 31 december 2025) en in de Kamerbrief van 19 december 2025.
| Onderwerp | Wat nu geldt |
|---|---|
| Terugwerkende kracht | De Belastingdienst gaat bij naheffingen niet verder terug dan 1 januari 2025. Bij kwaadwillendheid of als een aanwijzing niet is opgevolgd, kan het tot vijf jaar terug. Die grens blijft tot 2030 gelden; pas dan kan de Belastingdienst weer in alle gevallen vijf jaar teruggaan |
| Correcties over 2025 | Geen verzuimboetes en geen vergrijpboetes |
| 2026 | Vergrijpboetes zijn weer mogelijk. Verzuimboetes legt de Belastingdienst niet op, en een controle begint in beginsel met een bedrijfsbezoek |
| Vanaf 1 januari 2027 | Ook die laatste onderdelen van de zachte landing vervallen. Een handhavingsplan voor 2027 is nog niet gepubliceerd |
Vergrijpboetes kunnen volgens de Kamerbrief worden opgelegd aan “zowel werkgevenden als werkenden”. Een zzp’er kan dus ook zelf een boete krijgen, los van wat er in het contract over verhaal is afgesproken. Meer over de handhaving lees je in de kennisbankpagina over de Wet DBA.
Zo loop je de clausule in je contract na
- Zoek in het contract en de bijbehorende inkoopvoorwaarden op de woorden vrijwaren, verhalen, schadeloos, naheffing, dienstbetrekking en Wet DBA. De bepaling staat niet altijd onder een herkenbaar kopje
- Lees welke bedragen worden genoemd. Staat er “alle naheffingen” of “alle schade”, dan reikt de tekst verder dan de wet toelaat: de premies werknemersverzekeringen en de werkgeversheffing Zvw vallen er hoe dan ook buiten
- Kijk of boetes en rente worden genoemd en of er een maximumbedrag staat
- Ga na wanneer de vrijwaring geldt: in alle gevallen, of alleen als jij anders werkt dan is afgesproken
- Vergelijk de omschrijving van het werk met de praktijk. Beschrijft het contract dat je binnen de organisatie, de roosters of de instructies van de opdrachtgever werkt, dan is dat een aanwijzing voor loondienst die geen clausule wegneemt
- Werk je via een bemiddelaar, kijk dan wie in het contract de opdrachtgever is en wie zich laat vrijwaren
- Bewaar je aanslagen inkomstenbelasting. Een definitieve aanslag over het jaar van de opdracht bepaalt of er nog loonbelasting op je kan worden verhaald
Een opdrachtgever is niet verplicht de clausule aan te passen, en jij bent niet verplicht haar te tekenen. Voorstellen die binnen de wet blijven: de clausule beperken tot loonbelasting en premie volksverzekeringen, boetes uitsluiten, een maximumbedrag afspreken, of de vrijwaring alleen laten gelden als jij anders werkt dan is afgesproken. Laat een contract met een ruime vrijwaring nakijken door een arbeidsrecht- of belastingadviseur voordat je tekent. Wat je verder in de voorwaarden van een opdrachtgever kunt tegenkomen, staat in de kennisbankpagina over algemene voorwaarden.
Wat verandert de Zelfstandigenwet?
De Zelfstandigenwet staat tot en met 29 oktober 2026 in internetconsultatie en moet volgens het kabinet op 1 januari 2028 ingaan. Wie aan de zeven criteria van die wet voldoet en in de praktijk ook zo werkt, heeft geen arbeidsovereenkomst. Voor die opdrachten vervalt in beginsel het risico op een naheffing, en daarmee de aanleiding voor een vrijwaring. De regels over de fictieve dienstbetrekking blijven wel bestaan.
De regering verwacht dat een aanzienlijk deel van de opdrachtgevers van zzp’ers gaat verlangen dat zij aan de zelfstandigentoets voldoen, de drie criteria over de zzp’er zelf. Lees daarover: voldoen hoeft niet, maar de regering verwacht dat opdrachtgevers het gaan verlangen. Tot de wet in werking treedt, verandert er niets aan de regels op deze pagina.
Veelgestelde vragen
Is een vrijwaringsclausule verboden?
Nee. Partijen mogen afspreken dat de opdrachtgever nageheven loonbelasting en premie volksverzekeringen op de opdrachtnemer verhaalt. Verboden en nietig is het verhaal van de premies werknemersverzekeringen en de werkgeversheffing Zvw.
Ik heb getekend. Moet ik nu de hele naheffing betalen?
Nee. Je handtekening maakt een nietig beding niet geldig. In het rekenvoorbeeld van de Belastingdienst is 4.912 euro van de 10.223 euro verhaalbaar, en ook dat alleen als de loonbelasting niet als eindheffing voor rekening van de opdrachtgever is gekomen en jij over dat jaar nog geen definitieve aanslag inkomstenbelasting hebt.
Geldt het verhaalsverbod ook als ik via een bemiddelaar werk?
De wet verbiedt de werkgever om premies op de werknemer te verhalen. Wie bij werk via een bemiddelaar of platform als werkgever geldt, hangt af van de constructie en van hoe er feitelijk wordt gewerkt. Een vrijwaring in een bemiddelingscontract is daardoor lastiger te beoordelen dan een clausule van een directe opdrachtgever. Zie ook wat een platform of bemiddelaar er niet aan verandert.
Kan ik als zzp’er zelf een boete krijgen?
Ja. Sinds 1 januari 2026 kan de Belastingdienst vergrijpboetes opleggen aan zowel werkgevenden als werkenden. Zo’n boete veronderstelt opzet of grove schuld.
Maakt de clausule de kans groter dat ik als werknemer word gezien?
Niet door de clausule zelf. Verhaalsbepalingen zijn volgens de staatssecretaris niet relevant voor de fiscale beoordeling van de arbeidsrelatie. Wat telt, is hoe er wordt gewerkt.